Gümrük mevzuatı çerçevesinde ithalat masraflarının TMS-2 stoklar standardı ve vergi usul kanununa göre muhasebeleştirilmesi ve finansal tablolara etkisi

Abstract

Günümüzde küreselleşme kavramının ortaya çıkışıyla birlikte dış ticaret hacmi giderek artmış ve dış ticaret işlemleri önem kazanmıştır. İşletmeler ithalatta gümrük beyanı işlemlerini doğrudan temsil yoluyla direkt olarak kendileri yaparak veya dolaylı temsil yoluyla bir gümrük müşaviri aracılığıyla gerçekleştirebilmektedirler. Ancak hangi temsil yolunu tercih ederlerse etsinler, işlemlerin takibi ve muhasebeleştirilmesi aşamalarını kendi bünyelerinde gerçekleştirmekte olduklarından bu noktada gümrük mevzuatının ve buna ilişkin kavramların bilinmesi ihtiyacı ortaya çıkmaktadır. Eşyanın ithalat işlemlerine ilişkin sürecin tamamlanmasının ardından işletmeler için bir diğer önemli süreç olan muhasebeleştirme süreci başlamaktadır. Muhasebe kayıtlarının gümrük mevzuatının ve bunun gerekliliklerinin yanı sıra eksiksiz ve doğru bir şekilde yapılması hem işletmelerin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi hem de doğru bir maliyet analizi ile dönem sonu tabloların hazırlanabilmesi açısından önem arz etmektedir. Bu sebeple, muhasebeye dair bu işlemlerin anlaşılabilirliği, karşılaştırılabilirliği ve denetlenebilirliği adına uygun bir raporlama yapmak için belirli bir düzene ve standarda ihtiyaç duyulmuştur. Finansal raporlamaya ilişkin standartları ve kuralları kapsayan Türkiye Finansal Raporlama Standartları işletmelerde ortaya çıkan bu ihtiyacı karşılamaya yönelik olarak oluşturulan kuralları düzenlemektedir. Çalışmamızda, ithalat işlemlerinin muhasebeleştirilmesinde kullanılan iki farklı uygulama olan TFRS ve VUK’a göre yapılması gereken kayıtlar ve hangi uygulamanın daha gerçekçi ve anlaşılabilir sonuçlara yer verdiği ile aralarındaki farklılıkların mali tablolarda nasıl bir sonuç ortaya çıkardığı ve bu farklılıkların dönem sonu finansal tabloları ve maliyetleri nasıl etkilediği anlatılmıştır.

In the contemporary era, characterized by globalization, the volume of international trade has expanded significantly, enhancing the strategic importance of foreign trade transactions. Companies may conduct import operations either through direct representation or by delegating such transactions to customs brokers via indirect representation. Regardless of the method employed, the internal execution of tracking and accounting processes necessitates a comprehensive understanding of customs legislation and associated practices. Upon completion of customs procedures, the subsequent and equally critical phase for enterprises is the accounting process. Beyond compliance with customs legislation, it is imperative that accounting records be maintained accurately and completely to fulfill statutory obligations and to prepare precise end-of-period financial statements and cost analyses. In this context, standardized reporting frameworks have become essential to ensure the reliability, comparability, and verifiability of financial information. Turkish Financial Reporting Standards (TFRS) serve to address this requirement by establishing uniform principles for financial reporting. This study investigates the accounting treatments of import transactions under both the TFRS and the Tax Procedure Law (TPL), two distinct regulatory frameworks. It further examines which framework provides a more accurate and transparent representation of financial outcomes, explores the divergences between these approaches, and evaluates the implications of such differences for end-of-period financial statements and cost determinations.