Galatât Sözlüklerinde Konu Edilen Yer Adları Üzerine

Abstract

Tarih boyunca, ulusların başka uluslarla siyasi, sosyal, kültürel vb. ilişkilerde bulunmaları diller arasında kelime alışverişine, bu kelime alışverişi de kimi yabancı ögelerin dilden dile aktarımına sebep olmuştur. Alıntılanan yabancı sözcükler aracılığıyla bazı söz dizimi kurallarının ve çeviri yoluyla da yeni kavramların zamanla söz konusu dillere geçtiği görülmüştür. Uzun bir geçmişe sahip olan Türk dili de yüzyıllar boyu geniş bir coğrafi alana yayılmış, farklı uluslarla temas hâlinde olmuş ve çeşitli kültürlerle kelime alışverişinde bulunmuştur. Türk dilinin gelişim aşamaları incelendiğinde İslamiyetin kabulünden sonra dilimize yerleşmeye başlayan Arapça ve Farsça kelimelerin yanı sıra Batı kökenli kelime ve anlatım biçimlerinin de sonraki yüzyıllarda dilimize nüfuz ettiği görülmektedir. Türkçeye bazı değişikliklere uğrayarak geçen bu ögeler üzerine yıllar boyu farklı çalışmalar yapılmış, Osmanlı Türkçesi döneminde de çeşitli sözlük ve risaleler yazılmıştır. Söz konusu eserlerden biri de galat adı verilen sözleri ele alan galat/galatât sözlükleridir. Sözlüklerde genel manada “yanlış, yanılma, hata, sehv” anlamlarına gelen galat kelimesi, bir dilden başka bir dile geçen, biçim ve anlam değişikliğine uğrayarak kullanılan kelime ve kelime gruplarını ifade etmektedir. “Yanlışlar, hatalar, galatlar” manasında kullanılan galatât kelimesi ise galatın çoğul biçimidir. Galat/galatât sözlükleri, galat sözlerin derlendiği ve bahsi geçen sözler üzerine çeşitli açıklamaların yapıldığı eserlerdir. Söz varlığında yer alan her türde sözcüğün bu eserlerde madde başı olarak işlendiği görülür. Galatât sözlüklerinde konu edilen sözcük türlerinden biri de özel adlardır. Bu sözlüklerde; Barbaros <Baba Oruç, İzmir <Smirna, İznik<Nicea, Kadıköyü<Kalkedon gibi farklı özel adlar yer almıştır. Bu çalışmada, galatât sözlüklerinde yer alan özel adlardan Türkiye’deki yer adları konu edilecek, çeşitli yazarların görüşleri değerlendirilmeye çalışılacaktır.