Kadıhan’ ın şerhu’z-ziyadat adlı eserinin tahkik ve tahlili

Abstract

KADIHÂN'IN ŞERHU'Z-ZİYÂDÂT ADLI ESERİNİN TAHKİK VE TAHLİLİ Kadıhân, İmam Muhammed'in ez-Ziyâdât adlı önemli eserini Şerhu'z-Ziyâdât adıyla şerhetmiştir. Hanefî fıkhında seçkin bir yere sahip olan Kadıhân'ın bu önemli yazma eserinin tahkik ve tahlilini yapmak suretiyle ilim alemine kazandırmak istedik. İşte bu sebeple bu eserin tahkik ve tahlilini doktora tezimizin konusu olarak belirledik. Çalışmamızı bir giriş ve dört bölümden oluşturduk: Giriş bölümünde, taklit devrinin siyasî ve fıkhî özelliklerini inceledik. Birinci bölümde, Kadıhân'ın hayatını, eserlerini, fıkıh ve fıkıh usulû ilmindeki yerinin tespit etmeye çalıştık. İkinci bölümde, İmam Muhammed'in ez-Ziyâdât ve Kadıhân'ın Şerhu'z-Ziyâdât adlı eserlerini bütün yönleriyle tanıtmaya çalıştık. Üçüncü bölümde, tahkik ve tahlilde izlediğimiz metodumuzu ortaya koyduk. Bu bölümün sonuna sonuç ve bibliyografyayı ekledik. Dördüncü bölümde, eserin tahkikli metnini ve eserle ilgili belgeleri verdik. Birinci bölümde; öncelikle Kadıhân'ın kaynaklarda yer aldığı kadarıyla hayatını ve eserlerini tespit etmeye çalıştık. Daha sonra Şerhu'z-Ziyâdât'ı esas alarak Kadıhân'ın fıkıh ve fıkıh usulû ilmindeki yerini tespit etmeye çalıştık. Fıkıh ilmindeki yeri başlığı altında tercih tarzındaki ictihatlarını, konuları hadiseci ve mücerret metodu kullanarak ele almasını, eserinde fıkıh kaidelerine yer vermesini, eserinde fakih sahabiler, mütekaddimûn ve müteahhirûn fıkıh bilginlerinin görüşlerine yer vermesini inceledik. Bu bölümde bilhassa klasik fıkıh kitaplarının aksine Şerhu'z-Ziyâdât'ın hadiseci ve mücerret metodların birlikte kullanılarak telif edilmiş olması dikkatimizi çekti. Eserin belki de en orijinal yönü bu metodla hazırlanmış olmasıdır. Yine bu bölümde müellifin tercih tarzındaki ictihatları dikkat çekicidir. Fıkıh usulû ilmindeki yerini tespit etmek için Kadıhân'ın kitap, sünnet, icma ve kıyas gibi aslî delillere; kıyas, istihsan, ıstıshab, örf -adet, sahabe sözü gibi fer-i delillere müracaat edip etmediğini, müracaat ettiği delilleri nasıl kullandığını araştırdık. Yaptığımız araştırma sonucunda müellifin söz konusu edilen delillere başvurduğunu, ancak Şerhu'z-Ziyâdât'ta usûlün furûa tatbiki şeklinde bir uygulamaya şahit olmadık. Yine bu bölümde, liaynihi haram, tenzihen mekruh vb. fıkıh usulû kavramlarının yer aldığı bölümlerden örnekler verdik. İkinci bölümde, ez-Ziyâdât ve Şerhu'z-Ziyâdât'ı bütün yönleriyle tanıttık. Ayrıca Şerhu'z-Ziyâdât'ın hanefî literatüründeki yerini tespit etmeye çalıştık. Üçüncü bölümde, tahkik ve tahlilde izlediğimiz metodumuzu bütün ayrıntılarıyla ortaya koyduk. Bu bölümün sonuna sonuç ve bibliyografya ekledik. Tezimizin sonuç bölümünde de ifade ettiğimiz gibi eserde bilhassa hadiseci metotla, mücerret metodun birlikte kullanılmış olması, mezhep içi ve mezhepler arası ihtilafları dile getirmek suretiyle kısmen mukayeseli hukuk tarzında telif edilmiş olması eserin en fazla öne çıkan iki özelliğidir. Yine sonuç bölümünde ifade ettiğimiz diğer özellikleri de göz önünde bulundurulduğunda Şerhu'z-Ziyâdât İslâm hukukunun önemli kaynaklarından sayılabilir. THE INVESTIGATION AND ANALYSIS OF ŞERHU'Z-ZİYÂDÂT OF KADIHÂN Kadıhân wrote ez-Ziyâdât that was the work of İmam Muhammed in the name of Şerhu'z-Ziyâdât. Kadıhân has a good reputation in Islamic writers and in this investigation and analysis, we try to take interest on this special work. For this reason we chose Şerhu'z-Ziyâdât for our thesis subject. Our project is made up of 4 units with introduction part. In the introduction of the project, era of political and religious imitation is observed. In the first chapter, the biography of Kadıhân and his works are mentioned. In the second chapter, Şerhu'z-Ziyâdât is introduced deeply with all points. In the third chapter, the method of investigation and analysis of this project is introduced. The conclusion and biography is added in the end. In the last chapter, the investigated work of Şerhu'z-Ziyâdât and documents about the work are served. In the first part, firstly works of Kadıhân and his biography is established. After then, Kadıhân'a knowledge of fıkıh is tried to be found out with the help of the work Şerhu'z-Ziyâdât. Especially opposite to the other fıkıh works, in Şerhu'z-Ziyâdât the questioning and incorporeal methods are used together. Maybe the most interesting point of the work is the method used. Also it's observed if Kadıhân used book, circumcision, comparison proofs, if so how these proofs were used in this work. In the end of research, it's seen that Kadıhân use these proofs but not adapted to Şerhu'z-Ziyâdât. Also in this part methods of liaynihi haram, assignments of Amm are introduced with examples. In the second part, ez-Ziyâdât and Şerhu'z-Ziyâdât are introduced with all points. The place of Şerhu'z-Ziyâdât in hanefî literature is confirmed. In the third part, methods of investigation and analysis is explained deeply. To make a conclusion as mentioned before usage of questioning and incorporeal methods together, the introduction of disaggrements within and between he creeds with the method of comparisal law are the pecuilaritgies shown above. In the end,Şerhu'z-Ziyâdât is one of the most important works of