Temettüat defterleri çerçevesinde Umurfakı Kazası’nın iktisadî ve sosyal yapısı

Abstract

Tanzimat döneminde, toplam vergi yükünün mükellefler arasında adil dağılımı ve vergilerin düzenli olarak tahsil edilmesini sağlamak amacıyla, ahalinin mal varlığı ve kazançları tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu maksatla, Osmanlı Devleti’nin Anadolu ve Rumeli’sinin büyük kısmında sayımlar yapıldı ve bu sayımlar neticesinde oluşan Temettüât Defteri, 19. yüzyıl Osmanlı iktisadî ve sosyal tarihi için vazgeçilmez kaynaklardandır. Bu çalışma ile Rumeli’de bir yerleşim birimi olan Umurfakı Kazası’nın sosyal ve ekonomik yapısı, Temettüât Defterleri çerçevesinde değerlendirilmeye çalışılmıştır. Sosyal yapıda, mahalle yapısı, nüfus miktarı, nüfusun dini dağılımı ve şahıs ad ve lakapları üzerinde durulmuştur. Ekonomik yapı ele alınırken, ödenen vergi çeşitleri, kaza genelinin yıllık toplam vergi yükü, vergi yükünün dağılımı ve bileşenleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Vergilerden sonra, Umurfakı Kazası’nın yıllık gelir hesaplamaları ve gelirin kaynaklara göre dağılımı yapılmıştır. Ekilen toprak miktarları, üretilen ürünler, yetiştirilen hayvanlar ve meslek çeşitlilikleri tespit edilmiştir. Son olarak da gelir-vergi ilişkisi ele alınmıştır.

In the Tanzimat period, the property and income of people were tried to be determined in order to provide fair distribution of total tax liability among tax-payers (mükellefs), and to collect taxes regularly. With this aim, countings were made in the most parts of Anatolian and Rumelia (Balkan) lands of the Ottoman Empire. Temettuat Defteri, which has emerged as a result of these countings, is one of the most significant and indispensable sources of 19th century Ottoman economic and social history. This study has been done to evaluate the social and economic structure of Umurfakı district, which is located in Rumelia, by using Temettuat Defterleri.In terms of social structure, the main focus was on neighborhood (mahalle) structure, population, religious distribution of population, and names and epithets (lakabs) of individuals. While dealing with the economic structure, types of payable taxes, total annual tax of the town in general, distribution of tax liability and its components were sought to be determined. After determining the taxes, calculations of annual income of Umurfakı district and distribution of them according to resources were done. Moreover, amount of cultivated land, products yielded in the district, bred animals and varieties of occupations were determined. Finally, income-tax relationship was analyzed.