Namık Kemal'de kalkınma (terakki-temeddün) düşüncesi

Abstract

Osmanlı Devleti on sekizinci yüzyılın sonlarına doğru etkisini güçlü bir şekilde hissettirecek olan oldukça sancılı bir sürece girmiş ve dönemin Osmanlı aydını mağruriyetini zedeleyen fakat cesur bir tavır ile ülkelerinin Avrupa karşısındaki konumunu bir geri kalmışlık düşüncesi üzerine kurmuştur. On dokuzuncu yüzyılın henüz başlarında bu tavır daha da görünür hale gelmiş ve Osmanlı aydınları ülkelerini, Avrupa karşısındaki geri kalmış konumundan eski günlerdeki gibi denk ya da daha ileri bir konuma taşımanın yollarını aramışlardır. Bu aydınlardan biri de Namık Kemal’dir. Bu tez Namık Kemal’in Osmanlı Devleti’nin de Avrupalı devletler gibi iktisadî, sosyal ve siyasî anlamda çağdaş bir seviyeye kavuşması yani gelişmiş/ kalkınmış bir devlet olması için ortaya koyduğu reform programını konu edinmektedir. Namık Kemal’in altı yıllık gazetecilik serüveninde düşüncelerini parça parça geliştirdiği makaleleri bu tezin ana kaynaklarıdır. Tetkikler neticesinde Namık Kemal’in Türkiye’de ‘Kalkınma İktisadı’ düşüncesinin entelektüel köklerini barındırdığı sonucu ortaya çıkmıştır. Kapsamlı reform programında evrenselliği haiz olan özgürlük, eşitlik, adalet gibi birçok kavramı merkezî konuma oturtması, Namık Kemal’in düşüncelerinin araştırmacıları tarafından kendisinin de kullandığı ‘sentez’ metodu çerçevesinde incelenmesini öncelemiştir. Namık Kemal Doğu ve Batı düşüncesi arasında senteze bariz bir şekilde girişmiştir ancak Namık Kemal’in bu tutumu sergilemesindeki esas amaç çoğunlukla gözden kaçırılır. Bu amaç, ‘kendi kalarak’ kalkınmaktır. Nihayetinde söylemek gerekir ki Osmanlı Devleti’nin üzerinde yükseldiği ‘felsefî temellerini/ geleneğini’ koruyarak kalkınabilmesinin mümkün olduğunu göstermek, Namık Kemal’in esas amacıdır.

As the Ottoman Empire entered a very difficult time in the late eighteenth century that would affect them for many years, the intellectuals of the time, undermining their pride, bravely based their nation's position in relation to Europe on the notion of backwardness. This approach was even more apparent in the beginning of the nineteenth century, when Ottoman intellectuals like Namık Kemal looked for ways to elevate their nation from its inferior status in comparison to Europe to its previous level of equality or advancement. This thesis explores Namık Kemal's reform agenda to modernize the Ottoman Empire's economy, culture, and politics, aiming to achieve European development level. This thesis relies heavily on Namık Kemal's essays, which he wrote during his six-year journalistic period. The analysis concludes that Namık Kemal is the conceptual originator of Turkey's 'Development Economics' concept. Namık Kemal prioritized universal values like freedom, equality, and justice in his reform program, prompting researchers to examine his ideas through the 'synthesis' method. Namık Kemal tried a synthesis of Eastern and Western ideas, however the essential objective of this approach is generally overlooked. The goal was to evolve by 'remaining oneself'. Namık Kemal's principal goal was to demonstrate the Ottoman Empire's ability to develop while maintaining its philosophical values.