Publication: Türk iş hukukunda geçerli nedenle fesih ve sonuçları
Abstract
TÜRK İŞ HUKUKUNDA GEÇERLİ NEDENLE FESİH ve SONUÇLARI (ÖZET) İş sözleşmesinin feshi, iş güvencesi mevzuatının önemli bir bölümünü teşkil etmektedir. 4857 sayılı Kanun’dan önce yürürlükte bulunan 1475 sayılı Kanun döneminde, işçinin belirsiz süreli sözleşmesini fesheden işveren hiçbir neden göstermek zorunda değildi. 158 sayılı ILO Sözleşmesi normlarına uygun hükümler içeren 4857 sayılı Yeni İş Kanunu 22.5.2003 tarihinde kabul edilerek hukuk mevzuatımızdaki yerini almıştır. Söz konusu Kanun ile birlikte iş güvencesi problemi hukukumuzda ilk kez modern örneklerine uygun kanuni düzenlemeye kavuşmuştur. Bu çalışmada öncelikle, iş güvencesinin Dünyadaki ve Türkiye’deki tarihi gelişimine değinilecek, güvence kapsamında olan işçilerin tabi olacakları esaslar belirlenerek, geçerli fesih nedenleri analiz edilecektir. Feshe itiraz ve usulü farklı hukuk sistemleri ile karşılaştırmalı olarak açıklandıktan sonra geçersiz feshin sonuçları, doktrindeki farklı görüşler ve Yargıtay kararları eşliğinde ortaya konacaktır. LE LİCENCİEMENT A CAUSE DE RAİSON VALABLE ET SA RESULTATS DANS LE DROİT DE TRAVAİL TURC ( LE
) Le licenciement est formée l’importante partie de la législation de garant de travail. L’employeur qui annule le contrat du durée indeterminé d’ouvrier, n’etait pas obligé de déterminer aucune cause, en periode de La Loi numérotée 1475 qui etait en vigueur avant de La Loi numéroté 4857. Notre pays a accepté La Nouvelle Loi numérotée 4857 qui contient les jugements convenable aux norms La Convention numérotée 158 de ILO. En compagnie de cette nouvelle Loi, pour la première fois, le probleme de garant de travail est joint á l’ordinnance legale convenable aux exemples modernes en notre droit. Dans cette étüde, on parlera du développement historique du garant de travail dans Le Monde et en Turquie auparavant, en déterminant les principes que les ouvriers trouvant en contenu de garant de travail en dependent, on examinera les causes de licenciement valable. Aprés avoir expliqué l’objection á l’annulation et sa méthode en maniére comparative avec les sistemes de droit différent; on manifestera les résultats de licenciement invalide en compagnie des visions différentes en doctrine et des décisions de Cour de Cassation. I NDEKİLER………………………………………………………………………I Kısaltmalar…………………………………………………………………………VIII VENCESİ KAVRAMI ve GELİŞİMİ § 1. İş Güvencesi Kavramı ve Tarihi Gelişimi………………………………………3 I.İş Güvencesi Kavramı….……………………………………………………3 II. İş Güvencesinin Tarihi Gelişimi…..……………………………………....5 1. Dünyadaki Tarihi Gelişimi…………………………………………..5 2. Türkiye’deki Tarihi Gelişimi………………….……………………..7 İKİNCİ BÖLÜM İŞ SÖZLEŞMESİNİN FESHİ § 2. İş Sözleşmesinin Feshi ve Nitelikleri Bakımından Fesih Türleri ……………10 I.Fesih Kavramı ve Türleri………………….………………………………10 II.Fesih Türleri …………………..………………………………………….12 III.Geçerli Feshe Neden Olan Davranışlar İle Haklı Fesih Nedenleri Ayırımı………………………………………………………………………..13 II § 3. İş Güvencesinin Kapsamı……………..………………………………………..17 I.İş Sözleşmesinin Kapsamına Giren İşçiler…………….…………………17 II.İş Güvencesi Hükümlerinin Uygulanmasının Şartları……..……………18 1. İşyerinde Otuz veya Daha Fazla İşçinin Çalıştırılması……………18 2. İşçinin En Az Altı Aylık Kıdeminin Olması………………………..25 3. İşçinin İşveren Vekili Durumunda Olmaması……………………..29 4. İşçinin Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi İle Çalışması…………………30 5. İş Sözleşmesinin İşveren Tarafından Feshedilmesi………………..33 § 4. Geçerli Fesih Nedenleri…………………………………………………………34 I.Geçerli Fesih Kavramı……………………..………………………………34 II.İşletmenin, İşyerinin ve İşin Gerekleri Nedeniyle Fesih……………….36 1. İşletme Gerekleri Kavramı ve İşletmesel Kararların Niteliği………………………………………………………….……..36 2. Ekonomik Güçlükler…………………….…………………………..38 3. Verimlilik ve Rekabet Gerekleri……………………………………39 4. Teknolojik Değişimler…………………….…………………………40 III 5. İşçinin Çalışma İmkanının Kalmaması ve İşgücü Fazlasının Ortaya Çıkması ………………………………………………………………41 6. Son Çare ( Ultima-Ratio ) İlkesi…………………………………….43 III. İşçinin Yetersizliği ve Davranışları Nedeniyle Fesih………………………….47 1. Performans ve Verimlilik…………………………………………………47 2. İşçinin Yetersizliği………………………………………………………...49 a) İşçinin Fiziki Yetersizliği…………………………………………50 aa ) İşçinin Hastalığı…………………………………………50 bb) İşçinin Yaşlılığı ve Emekliliği…………………………..53 b) İşçinin Mesleki Yetersizliği………………………………………55 3. İşçinin Davranışları……………………………………………………….57 a) İşçinin İşvereni Yanıltması…..…………………………..……….59 b) İşçinin İşveren Aleyhine Sözler Sarf Etmesi……..……..………60 c) İşçinin Geçimsizliği……….………………………………..……..61 d) İşçinin Bağlılığının Yeterli Olmaması…….……………….……61 e) İşçinin Devamsızlığı, Geç Gelmesi ve İşe Yeterli İlgi Göstermemesi………………………………………………………..62 f) İşçinin Görevini Yerine Getirmekte Yetersizliği………………..64 g) İşçinin İşverenin Malına Zarar Vermesi……………………….65 IV h) Diğer Haller………………………………………..…………...…66 § 5. Geçerli Neden Oluşturmayan Haller…………………….….………………67 I.Kanunun Geçerli Neden Saymadığı Haller ….………….……………….67 II.İşletme Gereklerinin Bulunmaması, İşçinin Yetersizliğinin veya Davranışlarının Fesih Nedeni Olarak Görülmemesi………………………69 III.Geçerli Nedenle Fesihte Özel Durumlar .................................................71 1.İşyeri Devri…...…………………………………………………….71 2. Özelleştirme ………………………..……………………………..73 3. Özürlü, Eski Hükümlü ve Terör Mağduru Çalıştırma ………74 4.İşçinin İstifa Etmesi…..……………………………………………75 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM İŞ SÖZLEŞMESİNİN FESHİNDE USUL ve SONUÇLARI § 6. İş Sözleşmesinin Feshinde Usul ……………..…………………………………77 I.Feshin Yapılması Süresi………….……..…………………………………77 II.Fesih Bildiriminin Yazılı Yapılması .…………………………………..78 III.Fesih Nedeninin Açık ve Kesin Bir Şekilde Belirtilmesi ………………80 IV. İşçinin Savunmasının Alınması ……….……………………………..81 V § 7. Fesih Bildirimine İtiraz ve Usulü………………………………………………85 I.Temel Esaslar ……..………………………………………………………85 II.Dava Açma Süresi………………………………………………………...85 III.Açılacak Davanın Niteliği ve Taleplerin İleri Sürülmesi Meselesi …..89 1. Davanın Niteliği…………………………………………………...89 2. İşe İade Talebi İle Birlikte veya Terditli Olarak Diğer Taleplerin İleri Sürülmesi Meselesi……………………………….…………….90 IV. Dava Açılırken Yatırılması Gereken Harçların Miktar ve Oranları...93 V. Uyuşmazlığın Özel Hakem Tarafından Çözülmesi………….…………93 1. İşçi ve İşverenin Anlaşmasıyla Özel Hakeme Gidilmesi……….93 2. Toplu İş Sözleşmesinde Özel Hakem Şartının Yer Alması…….95 VI. İspat Yükü ……….……………………………………………………..97 VII. Yargılama Usulü .…………………………………………………….100 VIII. Görevli ve Yetkili Mahkeme………….……………………………..101 IX. Mahkemece Feshin Geçerli Sayılması ve Hukuki Sonuçları ………101 X. İşe iade Davalarında Temyiz…………………………….……………..104 § 8. Geçersiz Feshin Sonuçları…………………………………………………….107 I.Feshin Geçersizliği……………………………………………………….107 VI 1.Genel Olarak……………………………………………………..107 2. Yargı Organının Feshin Geçersizliğine Karar Vermesi ….….108 II. İşçinin İşverene Başvuruda Bulunması………………………………..111 1. Genel Olarak...................................................................................111 2. İşe İade Kararının İcrasında Temel Problem ve İade Kararının Tebliği……………………………………………………………….113 III. İşverence İşçinin İşe Başlatılması……………………………………..114 1. Fesih Bildiriminin Geçersiz Sayılması ve Boşta Geçen Süreye Ait Ücretin Ödenmesi…………………………………………………..114 2. Peşin Ödenen Bildirim Süresine Ait Ücret İle Kıdem Tazminatının Mahsubu…………………………………………… 118 3. Dava Sürerken İşçinin İşe Başlatılması ………………………..120 IV. İşverenin İşçiyi İşe Başlatmaması ……………………………………121 1.İş Sözleşmesinin İşe Başlatılmamayla Sona Ermesi, İhbar ve Kıdem Tazminatı Ödenmesi ………………………………………121 2. İş Güvencesi Tazminatı ………………………………………..122 V. İşçinin Dava Sürerken Başka İşte Çalıştırılması …………………….124 VI. İşçinin Ölümünün İşe İade Davasına Etkisi ........................................125 VII. İşyerinin Kapanmasının İşe İade Davasına Etkisi ………………...126 VII VIII. İşe İade Davalarında İbra ve Feragat................................................127 IX. Geçersiz Feshin Sonuçlarına İlişkin Hükümlerin Emredici Niteliği..128 Değerlendirme ve Sonuç…………………………………………………………..129 Kaynaklar…………………………………………………………………………..132 VIII Kısaltmalar AY. : Anayasa BK. :Borçlar Kanunu C. : Cilt E. : Esas F. : Federal Harçlar K. : Harçlar Kanunu HUMK. : Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu İİK. : İcra – İflas Kanunu İş K. : İş Kanunu ILO. : İnternational Labor Organisation ( Uluslar arası Çalışma Örgütü ) K. : Karar MK. : Medeni Kanun md. : Madde S. : Sayı S. K. : Sendikalar Kanunu SSK. : Sosyal Sigortalar Kurumu IX TİS. : Toplu İş Sözleşmesi TİSGLK. : Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu vb. : Ve benzeri vd. : Ve devamı Y9HD. :Yargıtay 9.Hukuk Dairesi YHGK. : Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
) Le licenciement est formée l’importante partie de la législation de garant de travail. L’employeur qui annule le contrat du durée indeterminé d’ouvrier, n’etait pas obligé de déterminer aucune cause, en periode de La Loi numérotée 1475 qui etait en vigueur avant de La Loi numéroté 4857. Notre pays a accepté La Nouvelle Loi numérotée 4857 qui contient les jugements convenable aux norms La Convention numérotée 158 de ILO. En compagnie de cette nouvelle Loi, pour la première fois, le probleme de garant de travail est joint á l’ordinnance legale convenable aux exemples modernes en notre droit. Dans cette étüde, on parlera du développement historique du garant de travail dans Le Monde et en Turquie auparavant, en déterminant les principes que les ouvriers trouvant en contenu de garant de travail en dependent, on examinera les causes de licenciement valable. Aprés avoir expliqué l’objection á l’annulation et sa méthode en maniére comparative avec les sistemes de droit différent; on manifestera les résultats de licenciement invalide en compagnie des visions différentes en doctrine et des décisions de Cour de Cassation. I NDEKİLER………………………………………………………………………I Kısaltmalar…………………………………………………………………………VIII VENCESİ KAVRAMI ve GELİŞİMİ § 1. İş Güvencesi Kavramı ve Tarihi Gelişimi………………………………………3 I.İş Güvencesi Kavramı….……………………………………………………3 II. İş Güvencesinin Tarihi Gelişimi…..……………………………………....5 1. Dünyadaki Tarihi Gelişimi…………………………………………..5 2. Türkiye’deki Tarihi Gelişimi………………….……………………..7 İKİNCİ BÖLÜM İŞ SÖZLEŞMESİNİN FESHİ § 2. İş Sözleşmesinin Feshi ve Nitelikleri Bakımından Fesih Türleri ……………10 I.Fesih Kavramı ve Türleri………………….………………………………10 II.Fesih Türleri …………………..………………………………………….12 III.Geçerli Feshe Neden Olan Davranışlar İle Haklı Fesih Nedenleri Ayırımı………………………………………………………………………..13 II § 3. İş Güvencesinin Kapsamı……………..………………………………………..17 I.İş Sözleşmesinin Kapsamına Giren İşçiler…………….…………………17 II.İş Güvencesi Hükümlerinin Uygulanmasının Şartları……..……………18 1. İşyerinde Otuz veya Daha Fazla İşçinin Çalıştırılması……………18 2. İşçinin En Az Altı Aylık Kıdeminin Olması………………………..25 3. İşçinin İşveren Vekili Durumunda Olmaması……………………..29 4. İşçinin Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi İle Çalışması…………………30 5. İş Sözleşmesinin İşveren Tarafından Feshedilmesi………………..33 § 4. Geçerli Fesih Nedenleri…………………………………………………………34 I.Geçerli Fesih Kavramı……………………..………………………………34 II.İşletmenin, İşyerinin ve İşin Gerekleri Nedeniyle Fesih……………….36 1. İşletme Gerekleri Kavramı ve İşletmesel Kararların Niteliği………………………………………………………….……..36 2. Ekonomik Güçlükler…………………….…………………………..38 3. Verimlilik ve Rekabet Gerekleri……………………………………39 4. Teknolojik Değişimler…………………….…………………………40 III 5. İşçinin Çalışma İmkanının Kalmaması ve İşgücü Fazlasının Ortaya Çıkması ………………………………………………………………41 6. Son Çare ( Ultima-Ratio ) İlkesi…………………………………….43 III. İşçinin Yetersizliği ve Davranışları Nedeniyle Fesih………………………….47 1. Performans ve Verimlilik…………………………………………………47 2. İşçinin Yetersizliği………………………………………………………...49 a) İşçinin Fiziki Yetersizliği…………………………………………50 aa ) İşçinin Hastalığı…………………………………………50 bb) İşçinin Yaşlılığı ve Emekliliği…………………………..53 b) İşçinin Mesleki Yetersizliği………………………………………55 3. İşçinin Davranışları……………………………………………………….57 a) İşçinin İşvereni Yanıltması…..…………………………..……….59 b) İşçinin İşveren Aleyhine Sözler Sarf Etmesi……..……..………60 c) İşçinin Geçimsizliği……….………………………………..……..61 d) İşçinin Bağlılığının Yeterli Olmaması…….……………….……61 e) İşçinin Devamsızlığı, Geç Gelmesi ve İşe Yeterli İlgi Göstermemesi………………………………………………………..62 f) İşçinin Görevini Yerine Getirmekte Yetersizliği………………..64 g) İşçinin İşverenin Malına Zarar Vermesi……………………….65 IV h) Diğer Haller………………………………………..…………...…66 § 5. Geçerli Neden Oluşturmayan Haller…………………….….………………67 I.Kanunun Geçerli Neden Saymadığı Haller ….………….……………….67 II.İşletme Gereklerinin Bulunmaması, İşçinin Yetersizliğinin veya Davranışlarının Fesih Nedeni Olarak Görülmemesi………………………69 III.Geçerli Nedenle Fesihte Özel Durumlar .................................................71 1.İşyeri Devri…...…………………………………………………….71 2. Özelleştirme ………………………..……………………………..73 3. Özürlü, Eski Hükümlü ve Terör Mağduru Çalıştırma ………74 4.İşçinin İstifa Etmesi…..……………………………………………75 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM İŞ SÖZLEŞMESİNİN FESHİNDE USUL ve SONUÇLARI § 6. İş Sözleşmesinin Feshinde Usul ……………..…………………………………77 I.Feshin Yapılması Süresi………….……..…………………………………77 II.Fesih Bildiriminin Yazılı Yapılması .…………………………………..78 III.Fesih Nedeninin Açık ve Kesin Bir Şekilde Belirtilmesi ………………80 IV. İşçinin Savunmasının Alınması ……….……………………………..81 V § 7. Fesih Bildirimine İtiraz ve Usulü………………………………………………85 I.Temel Esaslar ……..………………………………………………………85 II.Dava Açma Süresi………………………………………………………...85 III.Açılacak Davanın Niteliği ve Taleplerin İleri Sürülmesi Meselesi …..89 1. Davanın Niteliği…………………………………………………...89 2. İşe İade Talebi İle Birlikte veya Terditli Olarak Diğer Taleplerin İleri Sürülmesi Meselesi……………………………….…………….90 IV. Dava Açılırken Yatırılması Gereken Harçların Miktar ve Oranları...93 V. Uyuşmazlığın Özel Hakem Tarafından Çözülmesi………….…………93 1. İşçi ve İşverenin Anlaşmasıyla Özel Hakeme Gidilmesi……….93 2. Toplu İş Sözleşmesinde Özel Hakem Şartının Yer Alması…….95 VI. İspat Yükü ……….……………………………………………………..97 VII. Yargılama Usulü .…………………………………………………….100 VIII. Görevli ve Yetkili Mahkeme………….……………………………..101 IX. Mahkemece Feshin Geçerli Sayılması ve Hukuki Sonuçları ………101 X. İşe iade Davalarında Temyiz…………………………….……………..104 § 8. Geçersiz Feshin Sonuçları…………………………………………………….107 I.Feshin Geçersizliği……………………………………………………….107 VI 1.Genel Olarak……………………………………………………..107 2. Yargı Organının Feshin Geçersizliğine Karar Vermesi ….….108 II. İşçinin İşverene Başvuruda Bulunması………………………………..111 1. Genel Olarak...................................................................................111 2. İşe İade Kararının İcrasında Temel Problem ve İade Kararının Tebliği……………………………………………………………….113 III. İşverence İşçinin İşe Başlatılması……………………………………..114 1. Fesih Bildiriminin Geçersiz Sayılması ve Boşta Geçen Süreye Ait Ücretin Ödenmesi…………………………………………………..114 2. Peşin Ödenen Bildirim Süresine Ait Ücret İle Kıdem Tazminatının Mahsubu…………………………………………… 118 3. Dava Sürerken İşçinin İşe Başlatılması ………………………..120 IV. İşverenin İşçiyi İşe Başlatmaması ……………………………………121 1.İş Sözleşmesinin İşe Başlatılmamayla Sona Ermesi, İhbar ve Kıdem Tazminatı Ödenmesi ………………………………………121 2. İş Güvencesi Tazminatı ………………………………………..122 V. İşçinin Dava Sürerken Başka İşte Çalıştırılması …………………….124 VI. İşçinin Ölümünün İşe İade Davasına Etkisi ........................................125 VII. İşyerinin Kapanmasının İşe İade Davasına Etkisi ………………...126 VII VIII. İşe İade Davalarında İbra ve Feragat................................................127 IX. Geçersiz Feshin Sonuçlarına İlişkin Hükümlerin Emredici Niteliği..128 Değerlendirme ve Sonuç…………………………………………………………..129 Kaynaklar…………………………………………………………………………..132 VIII Kısaltmalar AY. : Anayasa BK. :Borçlar Kanunu C. : Cilt E. : Esas F. : Federal Harçlar K. : Harçlar Kanunu HUMK. : Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu İİK. : İcra – İflas Kanunu İş K. : İş Kanunu ILO. : İnternational Labor Organisation ( Uluslar arası Çalışma Örgütü ) K. : Karar MK. : Medeni Kanun md. : Madde S. : Sayı S. K. : Sendikalar Kanunu SSK. : Sosyal Sigortalar Kurumu IX TİS. : Toplu İş Sözleşmesi TİSGLK. : Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu vb. : Ve benzeri vd. : Ve devamı Y9HD. :Yargıtay 9.Hukuk Dairesi YHGK. : Yargıtay Hukuk Genel Kurulu