Türkiye’de sağır sporunun toplumsal analizi

Abstract

Türkiye’de sağır sporunun sosyo-kültürel bağlamlarına odaklanan bu tezde nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmada, işaret dilinde görüşmeler, ilgili değerlere duyarlılık, disiplinlerarası yaklaşım gibi etik ve metodolojik açıdan bir dizi ilke dâhil edilmiş, verilerin toplanması ve analizinde etnografik yöntemler göz önünde bulundurulmuştur. “Sağır spor alanlarıyla“ ilgili katılım, bu alanların nasıl yapılandığı ve işaret dili bağlamlarına ilişkin alt sorular oluşturulmuştur. Bulgular -görüşmeler, direk ve katılımcı gözlemler, içerik analizleri vb. üzerinden- veri çeşitlemeleriyle elde edilmiştir. Bulgulara göre Sağırlar ve Türk İşaret Dili‘yle ilgili, farklı alanlarda farklı ve çekişmeli egemen söylemlerin, bakış açılarının, bunlara eşlik eden doğru ve yanlış inanışların, normların, uygulamaların varlığı, belirli etkileri ve yaygınlığı söz konusudur. Spor alanlarının inşası; cinsiyet, alandaki düşünce kalıpları, bireyin ve ailenin sağır olma durumu, okul türü, sunulan fırsatların nicelik ve niteliği gibi bağlamlardan bağımsız değildir. Kadınların katılımlarını olumsuz etkileyen örgüt, organizasyon ve insan faktörlerine ilişkin yetersizlikler öne çıkmıştır. Sağır spor kulüpleri, bazı bireylerin işaret diliyle ilk karşılaştıkları, ilerledikleri, farklı özelliklerdeki katılımcılarla ilgili çeşitli dirençlerin söz konusu olabildiği değer yüklü alanlardır. Sağır sporunun (özellikle kulüplerinin) katılımcılarının çoğunluğunu işaret dili kullanan erkek sağırlar oluşturmaktadır. Erkek/ kadın katılımında 9/ 1, 27/ 1 gibi oranlar dikkat çekmektedir. Sağır spor ve eğitim kurumlarının teknik ve yönetsel kadrolarına işiten görevliler (antrenör, hakem, vb.) ve öğretmenler hakimdir. Okul ile spor alanları arasında ve belirli durumlarda işaret dili kullanımına ilişkin birtakım farklar ortaya konmuştur. Genel olarak, işaret diline ilişkin sınırlı içerikler, ilgili alanlardaki eyleyicilerin cinsiyet ve sağır olmayla ilgili dilsel, kültürel, politik farkındalıkları, basmakalıp yaklaşımlar ve sınırlı kaynaklar gibi konularla ilişkili çeşitli sorunlar kaydedilmiştir. Anahtar Sözcükler: İşaret Dili, Kadın Statüsü, Sağır Çalışmaları, Sağır Kültürü, Spor.

Social Analysis of Deaf Sport in Turkey This thesis focuses on socio-cultural aspects of deaf sport in Turkey by using qualitative research methodologies. Set of principles incorporated as interviews in sign language (SL), awareness of related values, inter-disciplinary approach. Ethnographic methods considered for collecting and analysing data. Sub-questions established regarding participation, construction and SL contexts in relation to “deaf sport fields”. Findings obtained from diverse data –through interviews, content analysis, direct and participant observations, etc. Findings revealed contested discourses and perspectives, associated beliefs, norms, practices in relation to SL and deaf issues, their particular impact and extensity. Sport fields‘ construction correlated with the contexts as sex, different paradigms, family and self state of deafhood, school type, quality and quantity of the opportunities provided. Institutional, organizational and human failures were prominent negative factors for women participation. Deaf sport associations are value-laden fields where some participants for the first time encounter, advance in SL, various resistances exist regarding participants with particular differences. The major participants of deaf sport (especially associations) consist of SL user deaf males. Male/ female participation ratios as 9/ 1, 27/ 1 attract notice. There is a hearing officials (e.g. trainers, referees) and teachers dominance in institutions of deaf sport and education. Particular differences about the use of SL shown between the school and sport fields and in given circumstances. Some of the issues as limited content regarding SL, lack of linguistic, cultural, political awareness of actors about gender and deaf issues, stereotyped approaches and limited sources in related fields are noted in general. Key Words: Deaf Culture, Deaf Studies, Sign Language, Sport, Women Statute.