Osmanlı Devleti’nde muhtarlık teşkilatının kuruluşu ve gelişimi (1829-1864)

Abstract

Osmanlı Devleti’nde muhtarlık teşkilatı, yeniçeri ocağının 1826 yılında kaldırılmasının ardından özellikle güvenlik ve asayişin devamını sağlamak amacıyla ilk olarak 1829 yılında İstanbul, Galata, Eyüp ve Üsküdar’da; 1833 yılından itibaren ise Kastamonu’dan başlayarak ülke çapında tesis edilmeye başlandı. Muhtarların tayin, azil, görev ve sorumluluklarının açıklandığı bu tez, üç temel bölümden oluşmaktadır. Tezin 1829 ile 1839 yılları arasını kapsayan birinci bölümünde; muhtarlık teşkilatının oluşmasına zemin hazırlayan olaylar, İstanbul ve taşrada tesisi, muhtarların tayin ve azilleri ile bağlı oldukları kurumlar açıklandı. İkinci bölümde, Tanzimat Fermanı ilan edildikten sonra taşra idaresinde özellikle de köy ve mahalle idarelerinde yapılan değişiklikler; muhtarlara maaş bağlanması, maaş uygulamasının kaldırılması, muhtarların tayin ve azilleri konusundaki gelişmeler, yemin ettirilmeleri ve kefile bağlanmaları meseleleri izah edildi. Muhtarlığın idari yönü iki dönem halinde açıklandıktan sonra üçüncü bölümde, muhtarların asayişin temini ile idari, mali ve sosyal konulardaki görev ve sorumlulukları örnekleriyle birlikte açıklandı. Muhtar, Kocabaşı, İmam, Mürur Tezkeresi, Kefalet, Maaş, Vergi, Nüfus Sayımı.

Foundation of Mukhtar in Ottoman State had been started to be established after janissary army had been abolished, formerly in İstanbul, Galata, Eyüp and Üsküdar in 1829; from 1833 on, begining from Kastamonu to all over the country; especially in order to keep maintaining of security and peace. This thesis in which the appointment, resignment, function and responsibilities of mukhtars are examined is composed of three chapters. In the first chapter of thesis that contains years between 1829 and 1839, events which cause establisment of mukhtar foundation, establisment in İstanbul and other places, appointment and resignment of mukhtars and the constitutions which mukhtars depended on are explained. In the second chapter, changes which had been made on local government especially on village and district governments after Tanzimat Firman was declared, appointment of salaries to mukhtars, abolishing of salary appointment application, developments about appointment and resignment of mukhtars, matters of oath and surety of mukhtars are explained. In the third chapter, after governing side of mukhtar foundation was examined; function and responsibilities of mukhtars about maintaining of security and government, financial and social subjects are explained with their examples. Key Words: Mukhtar, Kocabashi, Imam, Domestic passport, Guarranteeing, Salary, Tax, Census.