Öğretim Süreci Bağlamında Başlangıç Evresindeki Akademisyenlerin Öz Liderlik Stratejilerinin İncelenmesi

Abstract

Problem Durumu Tez yazımı süresince genellikle öğretimden uzaklaşan akademisyen; öğrencilerin duygularını anlama, interaktif uygulamalara yer verme, öğrenci öğrenmelerini kolaylaştırıcı eylemlerinin farkına varma, öğretim ile ilgili konularda karar verme noktasında zorluk yaşayabilmektedir. Doktora süreci sonrası ders vermeye başlayan akademisyenin yaşanan değişiklik neticesinde yeni duruma uyum sağlama ve istenen sonuçları elde etme amacıyla eylemlerinin farkında olarak bilinçli yönlendirme yapması önem arz etmekte tam da bu noktada öz liderlik/kendi kendine liderlik (self-leadership) kavramı karşımıza çıkmaktadır. Manz (1986) öz liderliği nihai hedefe ulaşmak adına gerekli yönlendirme ve motivasyonu bireyin kendisinin yaparak şahsını etkileme süreci olarak tanımlamaktadır. Öz liderlik, bireyin kendisini daha iyi tanımasını sağlayarak öz farkındalık düzeyini arttırmaktadır. Öz liderliğinin öncüllerine ilişkin literatür, etkili bir farkındalığın kişinin kendi güçlü yanlarını tanımasına, bağlılık ve yaratıcılığın artmasına, zayıf yönlerini nötralize eden diğer kişileri çevresine almasına ve kendisiyle ilgili bilgi kaynağı olarak tevazu geliştirmesine yardımcı olduğunu göstermektedir (Houghton ve Yoho, 2005; D’Intino, Goldsby, Houghton ve Neck, 2007; Pina e Cunha, Pacheco, Castanheira ve Rego, 2017). Süreç açısından ele alındığında Manz ve Neck (2004), öz liderliğinin üç temel stratejisi olduğunu belirtmektedir. Bunlar: Davranış odaklı, doğal ödül ve yapıcı düşünce stratejileridir. Davranış odaklı stratejiler; bireylerin kendi davranışlarını algılayıp analiz ederek uygun olup olmadığına karar verme süreçlerini içeren kendini gözlemleme, kişisel ve mesleki hedeflerini belirleme sürecini içeren kişisel hedef belirleme, kendini ödüllendirme, istenmeyen davranışları cezalandırmayı amaçlayan kendini cezalandırma ve son olarak da kendi kendine ipucu vermeyi içermektedir. Yapıcı düşünce stratejilerinde ele alınması gereken üç temel strateji türü bulunmaktadır: işlevsiz irrasyonel inançları ve varsayımları saptayarak bunları daha akılcı ve yapıcı olanlarla değiştirmeyi içeren inançları ve varsayımları inceleme, kendi görevini başarılı bir şekilde gerçekleştirmenin memnuniyetini kapsayan zihinsel imgeleme ve olumlu ve iyimser düşüncelerin vurgulanarak olumsuz ve kötümser düşüncelerin önüne geçilmesini sağlayan pozitif öz konuşmanın geliştirilmesidir. Yükseköğretim kurumlarında görev yapan akademik personelin sahip olduğu özellikler, yeterlilik ve yetkinlikler, yükseköğretimde kaliteyi sağlama noktasında kritik önem taşımaktadır. Öz liderlik yaklaşımı ile daha etkin ve yetkin hale dönüşen akademisyen, kendi motivasyonunu sağlayarak üst düzey performans sergiler ve içinde mevcut olan potansiyeli gün yüzüne çıkararak kullanır, eksiklikler ve ihtiyaçlar doğrultusunda kişisel gelişimini sağlayarak bireysel ve örgütsel niteliği artırır (Ergin, 2014). Mevcut araştırmanın amacı öğretim anlamında kariyerlerinin başlangıcında olan doktor akademisyenlerin öz liderlik stratejilerinin incelenmesi ve öz liderliğe ilişkin farkındalıklarının belirlenmesidir.