Talal Asad : İslam antropolojisi ve din sosyolojisi kurucu babalarına yanıtlar

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Talal Asad’ın İslam antropolojisine yönelik katkılarını ve onun klasik din sosyologları Marx, Durkheim ve Weber’e getirdiği eleştirileri incelemektir. Asad’ın bu kurucu teorisyenlerin din ve toplumsal yapılarla ilgili yaklaşımlarını nasıl değerlendirdiğini analiz ederek, onların etkisi altında gelişen din antropolojisi çalışmalarını da eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirmeyi hedeflemekteyiz. Çalışmada, Asad’ın dinin evrensel tanımlarından ziyade, belirli tarihsel ve toplumsal bağlamlarda ortaya çıkan dini söylemlerin derinlemesine incelenmesi gerektiğini vurgulayan yaklaşımına odaklanılacaktır. Bu bağlamda Asad’ın, İslam’ı iktidar ilişkileri içinde inşa edilmiş bir söylem geleneği olarak ele alması İslam antropolojisinin kurucu babalarından farklılaştığı noktaları ortaya koymaktadır. Asad, İslam toplumlarına dair antropolojik çalışmalarda basmakalıp yaklaşımları eleştirirken, İslam’ın farklı yer ve zamanlarda nasıl üretildiğine ve şekillendiğine dikkat çekmektedir. Bu özgün bakış açısıyla hem Batı merkezli oryantalist yaklaşımlara hem de İslam antropolojisindeki çeşitli yaklaşımlara karşı bir eleştiri sunarak İslam’ın dinamik bir yapıya sahip olduğunu öne sürmektedir. Çalışmanın bir diğer amacı ise, Asad’ın kavramsal yaklaşımlarını değerlendirerek, İslam antropolojisine yaptığı katkıları ve bu alandaki etkilerini kapsamlı bir şekilde ortaya koymaktır. Aynızamanda, Marx, Durkheim ve Weber gibi kurucu sosyologların İslam antropolojisine dolaylı etkilerini inceleyerek, bu teorisyenlerin İslam toplumlarına yönelik çalışmalar üzerindeki etkilerini tartışmak da çalışmamızda hedeflenmektedir. Bu çerçevede Türkçe literatürde yeterince ele alınmamış olan Asad’ın çalışmalarını derinlemesine inceleyerek, İslam antropolojisi alanındaki bilgi birikimine katkı sağlamayı amaçlamaktayız.The aim of this study is to examine Talal Asad's contributions to Islamic anthropology and his critiques of the classic sociologists of religion, namely Marx, Durkheim, and Weber. By analyzing how Asad evaluates these foundational theorists' approaches to religion and social structures, we aim to critically assess the anthropology of religion that has developed under their influence. The study will focus on Asad's argument that, rather than relying on universal definitions of religion, there is a need to deeply investigate religious discourses that emerge in specific historical and social contexts. In this regard, Asad's approach to understanding Islam as a discursive tradition constructed within power relations highlights the ways in which he diverges from the founding figures of Islamic anthropology. Asad critiques conventional, often stereotypical, approaches in anthropological studies of Islamic societies, drawing attention to how Islam is produced and shaped differently across various times and places. Through this unique perspective, he not only critiques Western-centric Orientalist approaches but also offers a critique of various perspectives within anthropology of Islam, emphasizing the dynamic nature of Islam. Another key objective of this study is to evaluate Asad's conceptual approaches in depth, highlighting his contributions and impact on Islamic anthropology. Additionally, by examining the indirect influence of foundational sociologists such as Marx, Durkheim, and Weber on Islamic anthropology, we aim to explore how their ideas have shaped studies on Islamic societies. Within this framework, our goal is to contribute to the body of knowledge in Islamic anthropology by conducting a thorough analysis of Asad's works, which have not yet been sufficiently addressed in Turkish literature.