Türkiye'deki üniversite kütüphanecilerinin dijital uçurum farkındalığının değerlendirilmesi

Abstract

Dijital çağın en belirleyici unsurlarından biri haline gelen bilgi ve iletişim teknolojileri, bireylerin bu teknolojilere erişim düzeyleri, kullanım becerileri ve dijital kazanımlara ulaşma imkanları arasındaki farklılıkları daha da görünür kılmaktadır. Dijital uçurum kavramı ise yalnızca teknik erişimdeki yetersizlikleri değil, aynı zamanda dijital beceri düzeylerindeki farklılıkları ve bu beceriler aracılığıyla elde edilen faydalardaki dengesizlikleri kapsamaktadır. Bu durum, dijitalleşme sürecinde bireyler, kurumlar ve toplumlar arasındaki eşitsizliklerin çok boyutlu bir olgu olarak ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Üniversite kütüphaneleri, bilgiye erişimin ve akademik üretkenliğin merkezinde yer alan kurumlar olarak dijital uçurumun azaltılmasında stratejik bir role sahiptir. Bu kapsamda kütüphaneciler, hem kullanıcıların bilgiye erişimini kolaylaştıran aracılar hem de dijital yetkinliklerin geliştirilmesinde kritik aktörlerdir. Bu nedenle, üniversite kütüphanecilerinin dijital okuryazarlık düzeylerinin ve dijital uçurum konusundaki farkındalıklarının incelenmesi, sadece bireysel yeterliliklerin değil, aynı zamanda kurumsal hizmetlerin ve politikaların da değerlendirilmesi açısından önem taşımaktadır. Tez kapsamında Türkiye’deki 362 üniversite kütüphanecisinden çevrim içi anket yoluyla veri toplanmış, elde edilen bulgular betimsel istatistikler ve korelasyon analizleriyle değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçları, kütüphanecilerin dijital uçurum konusunda yüksek düzeyde farkındalığa sahip olduğunu göstermektedir. Buna karşın üniversite kütüphanelerinde dijital beceri eğitimlerinin yetersizliği, cihaz ve altyapı desteğindeki sınırlılıklar ile politika ve prosedürlerin eksikliği dikkat çekmektedir. Sonuç olarak, bireysel düzeyde güçlü bir farkındalık bulunmasına rağmen bu duyarlılığın kurumsal uygulamalara yeterince yansımadığı ortaya konulmuştur. Üniversite kütüphanelerinin, dijital uçurumu azaltmayı hedefleyen kapsayıcı, planlı ve sürdürülebilir stratejilere yönelmesi gerekliliği vurgulanmaktadır.Information and communication technologies, a defining feature of the digital age, have increasingly highlighted inequalities in individuals’ levels of access to these technologies, their ability to make effective use of them, and their opportunities to benefit from digital transformation. The concept of the digital divide refers not only to shortcomings in technical access but also to variations in digital skill levels and the subsequent imbalances in the benefits achieved through these skills. As digitalization continues to shape social, economic, and educational life, these inequalities have become more complex and multidimensional, requiring closer academic investigation. University libraries, positioned at the core of information access and academic productivity, play an essential role in reducing these inequalities. University librarians function not only as facilitators of access to scholarly resources but also as key actors in the advancement of digital competencies among the academic community. In this respect, evaluating their levels of digital literacy and their awareness of the digital divide provides valuable insights into both individual capabilities and institutional practices. This study, based on data gathered from 362 university librarians in Türkiye through an online survey, employed descriptive statistics and correlation analysis to examine these dimensions. The findings reveal that university librarians generally demonstrate a high level of awareness regarding the digital divide. However, university libraries continue to face significant shortcomings, particularly in areas such as digital skills training, provision of technological infrastructure, and the formulation of institutional policies and procedures. In conclusion, while awareness at the individual level is relatively strong, it is not adequately translated into institutional practices. The results underscore the necessity for university libraries in Türkiye to adopt more inclusive, systematic, and sustainable strategies aimed at effectively reducing the digital divide and ensuring equitable access to digital opportunities.