Abdulkahir Cürcânî’nin nazım teorisi ışığında Kur’an-ı Kerim’de izafi terkibin belâğî boyutu

Abstract

Arap belâgatinin kurucu isimlerinden Abdülkahir Cürcânî'nin ortaya attığı nazım teorisi lafızların zihinde var olan manaya göre şekillendiğini ve lafız ile mananın tam bir uyum içinde olduğunu savunan bir teoridir. Bu teori Kur'an-ı Kerim'in i'câzını delillendirmek amacıyla ortaya atıldığı için tefsir geleneğini, gramatik yapıların sözün belâgatine olan etkisine atıfta bulunduğu için de nahiv ve belâgat geleneklerini etkilemiştir. Nitekim bu teorisiyle Cürcânî, meânîi ilminin kurucusu kabul edilmiş ve başta Zemahşerî olmak üzere birçok müfessirin tefsirlerinde belâğî metodu uygulamalarında etkili olmuştur. Bu çalışma sözü edilen nazım teorisinin bir gramatik yapı üzerinden uygulamasını hedeflemektedir. İncelenecek gramatik yapı izâfet olarak belirlenmiştir; zira izâfeti meydana getiren muzâf ve muzâfun ileyh tek bir şeyi karşılamak üzere bir araya gelmekte, böylece net ve sıkı bir birlik oluşturmaktadır. Bu iki unsurun ortaya çıkardığı bütünlük, nazım teorisinin uygulamadaki yansımasını görmek için uygun şartları sağlamaktadır. Tezin temel sorusu nazım teorisinin gerektirdiği bu lafız ve mana birliğinin, izâfî terkip özelinde görülmesinin mümkün olup olmadığıdır. Bu sorunun cevabı şu şekilde aranacaktır: Nazım teorisinin öngördüğü kabuller tezin teorik kısmında ortaya konduktan sonra uygulama kısmında Kur'an-ı Kerim'de farklı yapılarla gelme imkânı varken izâfî terkip olarak gelen ifadeler gramatik yapılarına göre tasnif edildikten sonra nahiv, belâgat ve tefsir eserlerinin eş zamanlı okumasıyla izâfetin ayete kattığı mana belirlenecektir.

Abd al-Qaher al-Jurjani is considered one of the founders of Arabic rhetoric, and the Theory of Nazm that he presented is a theory that attempts to prove the union of words and meaning, also the perfect fit between them. This theory influenced Tefseer because it came to prove the miracle of the Qur'an through the effect of grammatical structures on the eloquence of speech. With this theory, Al-Jurjani was considered the founder of semantics studies in the Arabic language and had an impact on the exegetes to adopt the rhetorical approach in interpretation, starting with Al-Zamakhshari. This study aims to apply this theory through the genitive construction as a model because the genitive construction a union between two words to the extent that they are two things that together indicate one thing, and this complete union between the two elements makes this structure interesting in the search for its influential dimension in the meaning. The important question that this study is trying to answer is, is it possible to see the union of the word and the meaning - referred to in The Theory of Nazm - in the genitive construction as a model? I will try to search for the answer to this question by addressing the principles accepted by The Theory of Nazm in the theoretical part, and in the practical part, examples from the Qur'an will be categorized, and then I will try to prove the meaning of the genitive construction by reading books on grammar, rhetoric, and interpretation.