Ana haber bültenlerindeki habercilik etiği hakkındaki izleyici görüşleri

Abstract

Televizyon haberlerinin etik değerler açısından ne kadar doğru olup olmadığı, gerek bilim adamları gerekse medya profesyonelleri tarafından oldukça tartışılmaktadır. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri’nde, hem televizyon şirketleri hem de akademisyenler, izleyicilerin izleme davranışları ve etik açıdan problemli haberler hakkındaki düşüncelerini araştıran birçok araştırma yapmışlardır. Ülkemizde ise ne yazık ki, Türk izleyicilerin, Türk televizyonları ana haber bültenlerinde gösterilen ve etik açıdan problemli haberler hakkındaki düşüncelerini araştıran bir çalışma yapılmamıştır. Türk izleyicilerin izledikleri ana haber bültenlerinde yayınlanan etik açıdan sorunlu haberler ilgili düşüncelerini öğrenmek üzere, bu çalışma üç adet ana ara araştırma sorusu sormaktadır: 1) Türk izleyiciler, izledikleri ana haber bültenlerinde verilen haberlerin içeriği ve kalitesi hakkında ne düşünüyor? 2) Türk izleyiciler, etik boyutu açısından tartışmalı haberlerin içeriğini nasıl değerlendirip yargılıyor? 3) Türk izleyicilerin, ana haber bültenlerindeki haberlerin içeriğini ve kalitesini kontrol etmeye yönelik metotlar hakkındaki görüşleri nelerdir? Bu çalışmanın kuramsal çerçevesi, Lind (1992) tarafından, Amerika’daki yerel televizyon kanalları hakkındaki izleyici düşünceleri doğrultusunda uyarlanan Rest’in (1983) Dört Bölümlü Modeli’ni kullanmaktadır. Bu model, Türk ana haber bültenlerindeki haberler hakkındaki izleyici görüşlerini incelemek üzere, araştırma tarafından bir kez daha Türk izleyiciler için uyarlanmıştır. Çalışma, anket ve mülakat yöntemini kullanmıştır. 2002-2003 ve 2005 yıllarında rasgele örnekleme yöntemiyle seçilen 268 izleyici katılmıştır. Türk izleyicilerin televizyon izleme alışkanlıkları ve Türk televizyonlarında yayınlanan ana haber bültenlerindeki haberlerin etik boyutu hakkındaki düşüncelerini ortaya çıkarmasının yanı sıra, bu çalışma, Türk izleyicilerin bir haberin etik değerler açısından doğru olup olmadığına karar verirken, 12 kriter kullandıklarını belirlemiştir. Bu kriterler; haberin sonucu, haberin geneli, haberin temeli ve yasal ve işlevsel faktörlerdir. Türk izleyicilerin, haberin yayınlanıp yayınlanmamasına karar verirken, aynı kriteri kullandıkları, ancak 37 sebep gösterdikleri gözlemlenmiştir. Türk izleyicilerin bazı haberlerin yayınlanmaması gerektiğini düşünürken, haberi etik açıdan oldukça doğru buldukları da dikkat çekici diğer bir bulgudur. Bunun yanı sıra, Türk izleyicilerin büyük bir bölümü, izleyicilerin Türk ana haber bültenlerinin içeriği ya da kalitesi hakkında, yayınlandıkları kanala şikayette bulunmaları gerektiğini düşünürken, çok azı çalışmada özetlenen sebeplerden dolayı böyle bir eylemde bulunmuşlardır.

The ethics of TV news has been discussed by many academics and media professionals so far. Especially in the U.S.A, both the TV companies and scholars have made research to investigate the viewing attitudes of the audience, and their evaluations of the ethically controversial TV news stories. However, little, or almost no research has been made in Turkey to investigate the viewers’ attitudes towards ethically controversial TV news stories that are shown on the prime time news of the national TV channels. In order to find out what the Turkish viewers think about Turkish prime time news and the ethical aspect of the news shown, this study asks three main research questions: 1) What do Turkish viewers think about the content and quality of the news that they watch on the prime time news? 2) How do Turkish viewers evaluate and judge the ethically controversial news that are shown on the prime time news? 3) What are Turkish viewers’ attitudes towards the methods that aim at controlling the content and quality of prime time news? This study’s theoretical framework is based on the Lind’s (1992) adaptation of Rest’s (1983) model of morality to news content. This model is further adapted to Turkish prime time news in this study. The study used self administered survey and open ended interviews as its methodology. The sample was 268 selected national prime time news viewers in Turkey in years 2002-2003 and 2005. Besides Turkish viewers’ viewing behaviors and their ideas about the ethics of news broadcast on Turkish prime time news, this study have found that Turkish viewers have used 12 criteria to judge the ethical aspect of the sample news stories provided during their interviews, which can be generalized in four headings: The impact of the news, the general portrayal of the news, the basis of the news and legal and functional factors. While evaluating the methods to control the news on the prime time news, viewers used 37 reasons, again of four general topics above. The findings show that although some Turkish viewers believe it is not ethical to broadcast certain sample news stories, they still believe that that story should be broadcast. In addition, while most of the Turkish viewers believe that they should warn the TV channels about the content and quality of TV prime time news, few of them have done so because of several reasons explained in the study.