Kazakistan ekonomisine genel bir bakış

Abstract

Tezin ilk bölümünde Kazakistan Cumhuriyetinin kuruluşu ,tarihi, siyasi ve idari yapısı hakkında verildikten sonra ülkenin genel ekonomik yapısı altı ayrı kısımda incelenmiştir: Doğal Kaynaklar, Tarım ve Hayvancılık, Sanayi, Hizmetler, Maliye ve İstihdam. Doğal Kaynaklar bölümünde Madenler alt başlığı altında Jeoloji Bakanlığının madenlerin yeryüzüne çıkarılması ve işlenmesi konusunda yaptığı çalışmalara yer verilmesinin ardından Enerji alt başlığı altında ülkenin en önemli enerji kaynakları Petrol, Doğal Gaz ve Kömür üretimi hakkında çeşitli bilgiler sunulmuştur. Tarım ve Hayvancılık bölümünde, tarım ve hayvancılığın ülke ekonomisindeki yeri ve bölgelere göre önemine değinilmiş, bitkisel üretim ve teşvik mekanizması hakkında başlatılmış olan uygulamalar ile ilgili detaylı bilgiler sunulmuştur. İmalat, Madencilik ve Enerjinin önemli bir yer tuttuğu Sanayi baslığı altında ise dokuma, giyim, deri, metal, makine, kimya, taş ve toprağa dayalı sanayi hakkında verildikten sonra istatiksel tablolar ile sanayinin genel ekonomi içindeki önemi ve yeri gösterilmeye çalışılmıştır. Hizmetler bölümünde ulaştırma,haberleşme, bankacılık ve sigorta konuları incelenmiş ve diğer ülkelerle ile bu konular üzerine yapılmış anlaşmalara yer verilmiştir. Bütçe, dış ticaret ve para politikasının incelendiği Maliye başlığı altında ayrıca 1999 yıllında ekonomi üzerinde önemli etkileri olmuş Tengenin devaülasyonu konusu ele alınıp ilgili kişilerin açıklamaları ışığında değerlendirilmiştir. Bu bölümde son olarak İstihdam başlığı altında 1985 yıllından 1998 yılına kadar çalışanların genel durumunu ve ilgili çalışma alanını gösteren tablolara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde, Kazakistan Cumhuriyetinin üçüncü ülkeler ve dış yatırımcılar ile ilgili genel durumu hakkında bilgilerin yanı sıra ilgili kanunlar , özelleştirme faaliyetleri, kar transferi, Kazakistan Cumhuriyetinin üçüncü ülkelerle yapmış olduğu ticari antlaşmalar, uluslararası kuruluşlarla ilişkileri ve döviz uygulamaları hakkında bilgiler sunulmuş dördüncü ve son bölümde ise Türkiye ile ilişkileri ikili anlaşmalar ve uygun yatırım alanları başlıkları altında incelenmiş ve Kazakistan Cumhuriyetinin şu ana kadar ki genel ekonomik gidişatı , liberal ekonomiye geçiş, batılı ülkelerin yaklaşımı ve Kazakistan ekonomisinin geleceği Türkiye'nin bu gidişat içindeki rolü ve önemi açısından genel bir değerlendirmeye tabi tutularak neler yapılabileceği konusunda tavsiyelerde bulunulmuştur. Ek bölümde Kazakistan genel ekonomisi ve Türkiye ile ilişkilerini gösterir tablolar sunulmuştur. TARİHÇE Kazak adı, hürü müstakil, mert, yiğit ve cesur manalarına gelmektedir. Baburname'de bu tabir ile bir hükümdarın fetret devresini geçirip, eski haline gelmesi zamanı ve durumu kastedilmektedir. SİYASİ ve İDARİ YAPI 1989'da Kazakistan Komünist Partisi Birinci Sekreterliği'ne getirilen Nursultan Nazarbayev, 24 Eylül 1990'da Cumhurbaşkanı olmuştur. Ülkede 1 Aralık 1991'de yapılan doğrudan katılımlı ilk Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Nazarbayev oyların büyük çoğunluğunu alarak Cumhurbaşkanlığına tekrar seçilmiştir. 19 Nisan 1995 tarihinde yapılan referandumla Cumhurbaşkanı Nazarbayev'in görev süresi 2000 yılına kadar uzatılmıştır. EKONOMİK YAPI Kazakistan eski Sovyetler birliği içinde işlenebilir toprakların beşte birine sahiptir ve önemli bir tarımsal ürün üreticisi ve ihracatçısıdır. Bunun yanı sıra, ülke önemli ölçüde maden kaynaklarına sahip olup, bu sektörde geniş çaplı maden çıkarma ve işleme kapasitesine sahiptir. Ayrıca, ülkede metalurji, ağır sanayi için gerekli makine ve makine ekipmanı, petro kimya, tarımsal ürünleri işleme ve tekstil alanında gelişmiş bir sanayi alt yapısı vardır. Kazakistan nihai tüketim mallarının yaklaşık % 50'sini, ara mal ve hammadde ihtiyacının % 75'ini ithal etmektedir. Ülkenin mal taşımacılığında ağırlık demiryollarında olup (yaklaşık 14.000 km.), insan taşımacılığı daha çok karayolu ve havayolu ile gerçekleştirilmektedir. Kazakistan'da konuşlandırılmış bulunan iki önemli tesis, Baikonur Uzay Merkezi ve Semipalatinsk Nükleer Silah Test Merkezi ülkenin siyasi ve ekonomik önemini artırmaktadır. DOĞAL KAYNAKLAR Ülkedeki yeraltı kaynakları konusunda yapılan bilimsel araştırmaların hepsi Jeoloji Bakanlığı tarafından yürütülmektedir. Fakat yetersiz finansman ve ilkel teknoloji yüzünden madeni kaynakların üretimi ve jeolojik çalışmaların gelişimi engellenmektedir. Son yıllarda bu madenlerin çıkarılması ve işlenmesi konusunda yabancı sermayeli şirketlerle ortaklıklar kurulmuştur. Diğer yandan ülkede başlıca enerji kaynakları kömür, doğal gaz ve petroldür. Ülke petrol ve doğal gaz üretimi açısından 1998 yılında dünyada 21.sıradadır. Eski SSCB'de petrol üretim kapasitesi bakımından ikinci sırada olan Kazakistan'ın 160 bölgesinde toplam 2.1 milyar ton petrol rezervi bulunmaktadır ve Hazar denizindeki yataklarla birlikte bu rakam 4.5 milyar tona ulaşmaktadır. 1998 yılı itibariyle, petrol üretimi 36 milyon ton, doğal gaz üretimi ise 7.8 milyar metre küptür. Kazakistan, yüzyılın sonu itibariyle, petrol üretimini bir misli arttırmayı, 2010 yılına kadar da yılda 100 milyon ton üretmeyi hedeflemektedir. Halen üretim ve ihracat, boru hattı sıkıntısı nedeniyle sınırlı kalmaktadır. TARIM ve HAYVANCILIK Kazakistan tarımının bugünkü durumu, ekonominin genelinde görülen ve Sovyetler Birliği döneminin ekonomik yapısını yansıtan özellikler gösterir. Bu özellikler, cumhuriyetleri hammadde, girdi ve aynı zamanda ürünler için gerekli pazarları birbirlerine bağımlı kılan güdümlü ekonominin bölgesel ihtisaslaşma yönünde yönlendirilmelerini içermektedir. Kazakistan tarımı 1960'lardaki Türk tarımını anımsatmaktadır. O yıllarda da Türkiye'de traktör girişi ile işlenen araziler mera arazileri lehinde genişlemiş ve daha sonra işlenen arazi limite ulaştığında tarımsal politikalar verim artışı ve ürün deseninde farklılaşma yönünde ağırlık kazanmıştır. Kazakistan'da 1998 yılı itibariyle tarım sektörünün GSMH içerisindeki payı %34'dür. Hayvancılık daha çok, sığır ve küçükbaş hayvan ağırlıklıdır. Küçükbaş hayvancılık koyun ve keçi ağırlıklı olup, gelişme potansiyeli ve ihraç imkanı bulunmaktadır. Ayrıca, yakın gelecekte sektörü, üretim azalması ve düşük verimlilik sorunları beklemektedir. Kazak Hükümeti konuyla ilgili son yıllarda AT ve Türkiye ile çeşitli teşvik ve destekleme antlaşmaları yapmıştır. Ancak bu antlaşmaların hayata geçirilmesi finansman problemlerinden dolayı şimdilik zor görünmektedir. SANAYİ Kazakistan sanayi yapısı Sovyet ekonomisinin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik merkezi planlama sisteminin ekonomik ve politik sonuçlarını yansıtmaktadır. Ülke sanayi sektöründe, imalat, madencilik ve enerji en önemli sektörleri oluştururken, demir dışı ve demir metalurjisi, kimya ve petro kimya, makine inşaa ve inşaat malzemeleri ile hafif sanayi önemli alt sektörler olarak dikkat çekmektedir. Minerale dayalı endüstrilerin gelişmesi, ülkenin bu alanda karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olmasından değil, Sovyetler Birliği Sisteminin kalkınma hedefleri paralelinde olmuştur. Ülkenin petrol kaynakları açısından son derece zengin olmasına ve biri batıda, ikisi doğuda olmak üzere üç petrol rafinerisi olmasına rağmen, ülkeyi boydan boya geçen bir boru hattı olmadığı için, batıdaki petrol yataklarından elde edilen petrol doğudaki rafinerilere ulaştırılamamaktadır. Bu nedenle, doğudaki rafineriler kuzey-güney Sovyet boru hattı ile ithal edilen ham petrol ile desteklenirken, batıdaki ham petrolün üretim fazlası Rusya'ya ihraç edilmektedir. Sanayi sektörü alt kolları aşağıda ana hatları ile incelenmiştir. Dokuma, Giyim ve Deri,Metal ve Makine Sanayi,Kimya Sanayi,Taş ve Toprağa Dayalı Sanayi HİZMETLER Ulaştırma Kazakistan geniş alana yayılmış, nüfusu ve zengin doğal kaynaklarıyla çok büyük bir ülkedir. Ekonominin işlemesinde ulaştırma kritik önem taşımaktadır. Kazakistan ulaştırma sisteminin temelini demiryolları oluşturmaktadır. 1991'de yük taşımacılığının yüzde 90'ı demiryolu ile yapılırken, yolcu taşımacılığının yüzde 30'u kara, yüzde 50'si demir ve yüzde 20'si ise havayoluyla yapılmaktaydı. Bu oranlar hemen hemen hiç değişmeden günümüze kadar gelmiştir.1992 yılından itibaren, tüm ulaştırma faaliyetleri 2 bakanlığa bağlanmıştır. Ulaştırma Bakanlığı; demiryolları, kara taşımacılığı ve havayollarının işletilmesi faaliyetlerini yürütmektedir. Bayındırlık ve Ulaştırma Altyapı Bakanlığı ise otoyollar, limanlar ve havaalanlarının inşası, bakım ve onarımıyla ilgilenmektedir. Son yıllarda petrol üretiminin artmasıyla birlikte bu konuda ki altyapı çalışmalarında da bir artış söz konusudur. Hazar kıyısında bulunan Aktau ve Atyrau limanlarının yenilenmesi bunun en güzel örnekleridir. Haberleşme Kazakistan'ın serbest piyasa ekonomisine geçişte karşılaştığı en büyük zorluklardan biri de telekomünikasyon alanında olmuştur. Pazar ekonomisi içinde malların yanı sıra bilginin de serbest akışı esastır. Ancak; ülkedeki telekomünikasyon altyapısı, ülkenin ekonomik gelişmesini istenilen düzeye getirmeyi desteklemek için yeterli nitelik ve nicelikte değildir. Kazakistan'da telekomünikasyon hizmetleri, Haberleşme Bakanlığı'nın (MOC) tekelinde yürütülmektedir. MOC telekomünikasyon alanındaki stratejik planlama, politika ve programların hazırlanması, politikaların günlük uygulamaları ve işletme faaliyetlerinden sorumludur. Yerel, ulusal ve uluslararası telefon, telex, telgraf ve veri iletişimi konularında sorumluluk MOC'a aittir. Bunlara ilaveten posta hizmetleri, basın, radyo ve televizyon yayınları ile bağlı kuruluşlar için bina inşaatı, para transferleri ve eğitimi de MOC'un sorumlulukları arasındadır. Bankacılık ve Sigorta Kazakistan bankacılık alanında Avrupa Topluluğu bankacılık düzenlemeleri standartlarına geçme aşamasındadır. Bunun yanı sıra Merkez Bankası ve Ticari Bankalarla ilgili düzenleme çalışmaları da devam etmektedir. Kazakistan'da toplam 155 banka bulunmaktadır. Bunların 49 özel, 96 ticaret, 10 kooperatif bankasıdır. Ticari bankadan oluşan iki kademeli bir bankacılık sistemi 1991 yılında kurulmuştur. Kazakistan'daki bankalar üç kategori altında sınıflandırılabilir: 1. Tamamıyla devlete ait bankalar Kazgosbank, EX-Gosbank yada Merkez Bankası Kazakhnesheconombank Kazagroprombank (Agricultural Bank) Hükümet Tasarruf Bankası 2. Ticaret Bankası (Hükümetle Ortak Sermaye Yatırımları Yapar) Ziraat Bankası ve Hükümet Tasarruf Bankası ve Albaraka bu grupta yer almaktadır. 3. Tamamıyla Özel Bankalar MALİYE Bütçe Bütçe muamelelerinden elde edilen gelirlerin bütçe gelirlerine % 15'e varan müspet bir katkısı olmasına rağmen bütçe giderlerinde eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik için ayrılan miktarlarda önemli bir artış olmamıştır. Bu artış daha çok altyapı işlerinde kullanılmıştır. Diğer yandan temel mallardaki fiyat artışına paralel olarak yapılan ücret ayarlamaları bütçe giderlerinde önemli bir kalemi oluşturmuştur. Ancak, ücret ve maaşların oluşturduğu bütçe giderleri toplamında, GSMH'ya göre bir düşme görülmektedir. Kamu iktisadi kuruluşlarının ürettiği malların fiyatlarına, fiyat reformlarının etkilerini tam olarak yansıtamadıklarından, bu kuruluşların genel bütçeden elde ettikleri transfer harcamaları bütçe içinde önemli yekün tutmaya devam etmektedir. Dış Ticaret BDT ülkeleri ile ticari-iktisadi işbirliği anlaşmaları bulunan Kazakistan, BDT ülkelerine 1998 yılında 2934.6 milyon dolar tutarında ürün ihraç etmiştir. Kazakistan, aynı dönemde BDT ülkelerinden 2669.9 milyon dolar tutarında mal ithalatı gerçekleştirmiştir. Rusya Federasyonu, Kazakistan'ın BDT içindeki en önemli ticaret partneri durumundadır. Diğer önemli ticaret partnerleri Ukrayna, Estonya, Beyaz Rusya ve Kafkas ülkeleridir. BDT dışındaki ülkeler itibariyle, Kazakistan'ın 1998 yılında ithalatı 2172.2 milyon, ihracatı 2742.8 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Kazakistan'ın diğer cumhuriyetlere başlıca ihracatı sanayi hammaddeleri ve sanayi ürünleridir. İhracatın önemli bir bölümünü enerji ürünleri (petrol ve kömür) oluşturmakla beraber, diğer cumhuriyetlerden doğal gaz ve elektrik ithal etmektedir. Ayrıca az miktarda mineral, metal ürünleri ve kimya sanayi ürünleri ihracına karşılık ağırlıklı olarak makine, ulaşım araçları ve teçhizatı, tekstil ürünleri, giyim eşyası, gıda ve tarım ürünleri ithal etmektedir. Para Politikası BDT içinde geniş ve kurumsal işbirliğini savunan, ekonomik ve parasal işbirliğinin başını çeken Kazakistan'ın ihtiyacı olan Rublelerin sağlanması için Rus hükümetinin ileri sürdüğü ve kabul edilemez olarak telakki edilen ağır şartlar milli paranın tedavüle sokulmasında etkili olmuş ve Tenge 15 Kasım 1993 tarihinde tedavüle çıkarılmıştır. Kazakistan'ın milli parasını çıkarması, kısa vadedeki bazı güçlüklere rağmen, politik ve ekonomik bağımsızlığın güçlendirilmesi yönünde olduğu kadar, ekonomik reformların daha etkili bir uygulama kazanması bakımından da çok önemli bir adım teşkil etmiştir. Rusya'da 1998'de başlayan ve 1999'da da devam eden milli para biriminin oldukça yüksek oranda devalüasyonu Tenge'nin başta gelen ticari partner-ülkelerin para birimlerine karşı değerinin büyük ölçüde artmasına neden olmuş ve sonuç olarak Kazakistan malları işletmeleri ve bütün olarak ekonomisinin rekabet edebilirliği azalmıştır. Bu ise, dış ticaret işlemlerinde eksi bakiyenin artmasına, altın ve döviz rezervlerinin ve gayri safi yurtiçi hasılanın azalmasına neden olmuştur. Yapılan bu çalışmalara dayanarak hükümet ve Merkez Bankası, Kazakistan ekonomisinin açıklığı ve uluslararası mali piyasaların ve ürün piyasalarının istikrarsız durumu koşullarında en uygun rejim olarak Tenge'nin serbest dalgalı kambiyo kuru rejimine geçme kararını almıştır. İSTİHDAM Kazakistan'da 1998 yılında toplam çalışan nüfusun yaklaşık 6.5 milyon kişi olduğu bunların %37.6'lık bölümünün sanayi dalında , % 48.7 sinin tarım ve geri kalan % 13.7 sinin ise hizmetler alanında çalıştığı , işsizlik oranın ise % 15 civarında olduğu açıklanmıştır. YABANCI YATIRIMLAR KANUNU Kazakistan'da yabancı yatırımların korunması ile devlet garantisine alınması, Kazakistan Cumhuriyeti ekonomisine yabancı yatırımları çekmek ve yatırımların ekonomi kuralları çerçevesinde gerçekleştirilebilmesi ile düzenleme şekilleri ve uyuşmazlıkların halli ile ilgili prosedürleri belirleyen Yabancı Yatırımlar kanunu 20 Aralık 1994 tarihinde kabul edilmiştir. Bu kanunla yabancı yatırımların devlet garantisi altına alınma koşulları belirlenmekte ve politik durum ve mevzuattaki değişiklikler, kamulaştırmadan kaynaklanabilecek durumlar, devlet organlarının ve örgütlerinin yasal olmayan davranışları, savaş veya herhangi bir silahlı çatışma veya benzeri durumlara karşı garantiler getirilmektedir. Dış ekonomik faaliyetlerdeki devlet düzenlemesi ise Kazakistan yasasıyla olduğu gibi, Dış Ekonomik İlişkiler Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Kazakistan Devlet Bankası ve Yerel Meclis Temsilcileri tarafından ifa edilebilmektedir. Dış ekonomik faaliyetlerin düzenlenmesi konusundaki yetkileri, beyan edilmiş hükümler ve Kazakistan yasaları tarafından belirlenir. Resmi kişilerin ve devlet organlarının yabancı ekonomik faaliyet katılımcılarının ekonomik faaliyetlerine müdahalesi kabul edilmez. ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI Kazakistan'daki özelleştirmenin hedefi merkezi planlı bir ekonomiden piyasa ekonomisine geçmektir. Doğal kaynaklar ve tarihi değerler özelleştirme kapsamı dışındadır. Uygulanan politika, mevcut devlet işletmelerinin anonim şirketler haline dönüştürülmesini ve hisse dağıtımı yoluyla halkın özelleştirme sürecinde yer almasını öngörmektedir. Yabancılar özelleştirmeye iştirak edebilmektedir. Ülkenin etnik yapısı göz önüne alınarak, menkul mallarda ve binalarda tedricen özelleştirmeye gidilirken, arazide özel mülkiyet hakkı kesin kısıtlamalara tabi tutulmaktadır. KAR TRANSFERİ Genel olarak Kazakistan'dan ticari para transferi konusunda herhangi bir güçlük yoktur. Bunun için ithalatçı ya da ilgili kişinin gerekli belgelerle birlikte bankaya başvurarak, talep ettiği veya havale etmeyi düşündüğü döviz karşılığı ulusal parayı (Tenge'yi) bankaya yatırması yeterlidir. Burada gerekli belgelerden kasıt, Gümrük Giriş Belgesi ile Faturadır. Gümrük giriş belgesi ile malın girişi belgelenmekte, fatura ile de malın bedeli tevsik edilmektedir. ULUSLARARASI KURULUŞLARLA İLİŞKİLER Kazakistan Cumhuriyeti bağımsızlığını ilan etmesiyle çok sayıda uluslararası kuruluşla ekonomik ve ticari işbirliğine girişmiştir. Bunların arasında en önemlileri IMF, Dünya Bankası, AT, Asya Kalkınma Bankası, İslam Kalkınma Bankasıdır. DÖVİZ İŞLEMLERİ Ülke sınırları içindeki her türlü alış-veriş ve ödemelerin ulusal para olan Tenge ile yapılması zorunluluğu 1994 yılında yürürlüğe konulmuştur. Bu karar kapsamında, halk arasında dolar mağazaları olarak anılan ve ancak Amerikan Doları ile alış-veriş yapılabilen bu mağazalarda 16 Ocak 1995 tarihinden itibaren eski uygulamaya son verilmiş, tüm alış-veriş işlemlerinin Tenge ile yapılmasına başlanmıştır. Öte yandan Kazakistan'da yerleşik tüzel kişilerce, ülkede yerleşik Kazak vatandaşlarına yapılan her türlü ücret, ikramiye ve prim ödemelerinin Tenge olarak yapılması zorunluluğu getirilmiştir. Ücret ve diğer benzeri ödemelerin döviz olarak yapılmasına, ancak serbest bölgelerde ve %100 yabancı sermayeli işletmelerde izin verilmektedir. TÜRKİYE İLE İLİŞKİLER Kazakistan'da Yabancı Sermaye Kanunu'na göre kurulmuş olan 200'den fazla Türk şirketi vardır. Adı geçen kanun kapsamı dışında da şirketler kurulmuştur. Türk firmalarının Kazakistan'daki ilgi alanları şöyle sıralanabilir:-İnşaat ve Müteahhitlik Hizmetleri, -Sınai Tesis Yapımı, -Hafif Sanayi, -Gıda, -Madencilik, -Ticaret, -Metalurji, -Tekstil, -Telekomünikasyon, -Elektrik Santralleri Yapımı, -Otel ve İş Merkezleri Yapımı. Kazakistan'a başlıca ihracatımız; çeşitli gıda maddeleri, giyim eşyaları, otomatik telefon santralleri, deri işleme cihazları, sentetik halı ve kilim, zirai mücadele ilaç ve bitkileri, makarna imalat cihazları, seramik eşyalar, demir-çelik ve alüminyum ürünleri, elektrikle ev aletleri gibi kalemlerden oluşmaktadır. İthalatımız ise; hayvansal ürünler, buğday, deri, alüminyum alaşımları, kalaylı demir-çelik gibi malları kapsamaktadır. GENEL BİR DEĞERLENDİRME Bağımsızlığına kavuşan Kazakistan'ın doğal kaynaklarından etkin bir biçimde yararlanması, finansman ve yetişmiş personel ile mümkün görünmektedir. Başta ABD, Almanya ve İsviçre olmak üzere Asya ülkeleri ve Japonya bu kaynaklar için Kazakistan ile çeşitli anlaşmalar yapmışlardır. Türkiye bu ülkelerle gelişmişlik açısından boy ölçülemeyecek düzeyde olmakla birlikte onların sahip bulunmadığı kültür ve din birliği avantajına sahiptir. Her ne kadar ekonomik ilişkilerde bu avantajlar 2.planda yeralsada Türkiye'nin bu avantajı iyi ve yerinde kullandığı takdirde bu olanaklardan beklediği payı alması olasıdır. Nitekim son yıllarda irili ufaklı bir çok Türk girişimcinin Kazakistan' da yapmış olduğu yatırımlar parelelinde 10.000 aşkın Türk Kazakistan'da çalışmaktadır. Kazakistan bireysel mülkiyetin yeni yeni oluşmaya başladığı ekonomik bir yapı içindedir. Özelleştirme bu çerçevede Kazakistan için önemli ve çözümü son derece gerekli bir problemdir. Özelleştirmeye yönelik bir altyapının henüz yerleşmemesi, bürokratik işlemlerin çok yavaş işlemesi ve bu konuda çıkarılacak yasaların sonuçlarının hemen alınamayacak olması bu konudaki sorunların belli başlılarıdır. Buna karşın bölgede yabancı sermaye dolaşımının hızlı bir şekilde artması ekonomiye hareketlilik ve yerel firmaların finansman açısından güçlenmesine olumlu katkılar sağlamıştır. Bu açıdan bakıldığında önümüzdeki yıllarda özelleştirme işleminin hızlanacağını ve ekonominin daha fazla liberalleşeceğini söylemek yanlış olmaz.

ABSTARCT This thesis is consisting of four sections . First section has been tried to explain the history of Kazakhstan Re-public together with its politic and administration structure and also its international relations and the period of separation from Russian . At the second section General Economic Structure has been examined at six parts after giving basic information's on establishing of Kazakhstan Republic, history, politic and administration structures ın a first section of the thesis. These are Natural Resources, Agriculture and Animal, Industry, Serv-ices, Finance and Employment. At natural resources part, the applications of the geology ministry on foundation and engraving of the minerals have been submitted under the minerals -metals subtitle then, information's on the most important energy re-sources petroleum, natural gases and cool have been given under the energy subtitle. I have also critızed the importance and space of the agriculture and animals according to regions, and have sub-mitted more detail ınformations about plants production , encourement mechanisizm process that has been started by goverment at the Agriculture and Animals part. Industry part has closely been consist of manufacturing , materials and energy those have been separated such sub items knitting , leather , wearing, metal, machine, chemistry, industry based on stone and land . Also I tried to show the importance of industry in the general economy by using statistical tables. It has been examined transportation , communication , and banking and insures system together with agreements by another states . Budget, Foreign Trade and Monetary policies has taken place under the Finance part and also 1999 Tenge devaluation has examined and its effecting on the economy has been critiqued together with authorised persons views. At the last part of this section Employment, employee whose have been worked be-tween 1985 and 1998 have been shown many tables in which general positions and working areas has been de-termined and classified . At the third section, Besides it has submitted information on concerned trade laws, trade agreements by third countries , relations with international organisations , foreign currency applications , privatisation operations, profit transfer together with current situation by third parties and foreign capital flowing. Relations with Turkey have been also examined in a different section with related bilateral agreements and reliable investment areas. The trend of Kazakhstan Economy , passing to liberal system ,Westerns approaching, and the future of the econ-omy have been evaluated in respect of all knowledge and fact , and also Turkey ' s role and importance critiqued and some recommendation has been informed on bilateral relations on Turkey and Kazakhstan . Add section is consisting of tables those related with Kazakhstan Economy and Turkey relations.