Dijital alanda anayasal güvence arayışı liberal anayasacılıktan cumhuriyetçi anayasacılığa

Abstract

Bu çalışma, dijitalleşme ile birlikte ortaya çıkan anayasal sorunları incelemekte ve ortaya çıkan bu sorunlara yanıt verebilecek cumhuriyetçi bir dijital anayasacılık çerçevesi geliştirmektedir. Dijitalleşme yalnızca bireylerin haklarını tehdit eden teknolojik bir yenilik değildir: egemenlik, kamusal alan, demokrasi, yurttaşlık kültürü ve mahremiyet gibi anayasacılığın temellerini yeniden şekillendiren yeni bir toplumsal-siyasal yaşam boyutudur. Çalışmada, dijital alanın gelişiminin küresel bir hiyerarşi içinde şekillendiği ve özel şirketlerin yarı-egemen güçler olarak öne çıktığı ileri sürülmektedir. Dijital dünyanın yaratılmasında sahip oldukları geniş serbestlik sayesinde bu şirketler, yasa koyucu, yargısal otorite ve kamusal alanın mimarı gibi roller üstlenmekte; böylece modern siyasetin meşruiyet, egemenlik, demokrasi gibi temel konseptlerinin sorgulanmasına neden olmaktadır. Bu kapsamda dijital alanın düzenlenmesine ilişkin üç temel model - hak temelli Avrupa Birliği modeli, güvenlik temelli Çin modeli ve serbestlik temelli ABD model- karşılaştırmalı olarak incelenmiş ve her birinin söz konusu anayasal krizlere vermiş oldukları yanıtlar ortaya konulmuştur. Her bir model farklı kriz alanlarına çözümler sunmakla birlikte, dijital kapitalizmin kurumsallaştırdığı yapısal tahakkümü bütünüyle ele almakta yetersiz kalmaktadır. Çalışmanın son bölümünde, dijital alanın düzenlenmesinde tahakkümün yokluğu olarak özgürlük, genişletilmiş siyasal katılım ve kamu gücünün yeniden inşası ilkelerine dayanan cumhuriyetçi dijital anayasacılık önerisi geliştirilmektedir. Tez, dijital alanda özgürlüklerin korunması için birey, devlet ve küresel toplum ölçeğinde farklı anayasal öneriler getirmektedir. Evrensel dijital hakların ihdası, tekel kanunlarının anayasal araç olarak kullanılması, dikkat ekonomisinin vergilendirilmesi ve dijital platformların kamusal aktör olarak tanınması gibi normatif ve kurumsal politikalar liberal anayasacılığın çeşitli sınırlılıklarını aşabilecek politikalar olarak sunulmuştur. Bu öneriler liberal anayasacılığın dijital çağda asimetrik güç ilişkilerini düzenlemedeki sınırlılıklarını aşmayı hedefleyen, cumhuriyetçi bir alternatif olarak sunulmaktadır.

This study examines the constitutional challenges arising with digitalization and aims to develop a republican digital constitutionalism framework for addressing these issues. Digitalization is not merely a technological innovation that threatens individual rights: it constitutes a new socio-political dimension that reshapes the foundations of constitutionalism, such as sovereignty, the public sphere, democracy, civic culture and privacy. This study argues that development of digital sphere is structured within a global hierarchy, in which corporations have emerged as semi-sovereign powers. Thanks to the extensive freedom in creating the digital world, these corporations assume roles akin to legislators, judicial authorities, and architects of the public sphere, thus challenging fundamental concepts of modern politics such as legitimacy, sovereignty and democracy. In this context, three fundamental models for regulating the digital sphere - the rights-based European Union model, the security-based Chinese model and the license-based US model- are comparatively examined and identifies the responses each offers to ongoing constitutional crises. While each model offers solutions to different areas of crisis, none is able to fully address the structural domination institutionalized by digital capitalism. In the final section, the study develops a proposal for republican digital constitutionalism, based on the principles of freedom, expanded political participation and reconstruction of public power in the governance of the digital sphere. This thesis proposes various constitutional proposals for protecting freedoms in the digital sphere, at the individual, state and global society levels. Normative and institutional policies- such as establishing universal digital rights, using anti-trust laws a constitutional instrument, taxing the attention economy and recognizing digital platforms as public actors as present policies that can overcome the various limitations of liberal constitutionalism. These proposals offer a republican alternative that aims to overcome limitations of liberal constitutionalism in regulating asymmetric power relations in digital age.