Yükseköğretim kurumlarında yenilikçi öğrenme-öğretme uygulamalarının benimsenmesi süreci : sorunlar ve çözümler

Abstract

Bilgi ve iletişim teknolojileri dünyasında yaşanan gelişmelerin, dur durak bilmeden ve büyük bir hızla gerçekleşiyor olması günümüzde eğitim sistemlerini ve kurumlarını da beraberinde değişime zorlamaktadır. Bu araştırmanın amacı, alanyazında yükseköğretim kurumlarında yenilikçi öğrenme ve öğretme uygulamalarının benimsenmesi sürecinde ortaya çıkan sorunları konu alan saha çalışmalarının sistematik derlenerek incelenmesi ve bu sorunlara yönelik geliştirilen çözümlerin değişim yönetimi kuramları çerçevesinde araştırılmasıdır. Yükseköğretim kurumlarında yenilikçi öğrenme-öğretme yaklaşımlarının doğmasının nedenleri, bu yaklaşımların ve benimsenme süreçlerinde dikkate alınması gereken konuların neler oldukları alt amaçlar halinde çalışmada ele alınmıştır. Araştırmaya dahil edilen 26 saha çalışmasından elde edilen verilere göre yükseköğretim kurumlarında yenilikçi öğrenme-öğretme modellerinin uygulanmasına dair yaşanan sorunlar; öğrenci, öğretmen ve yönetim kaynaklı olmak üzere üç başlık halinde gruplandırılmıştır. Öğrenci kaynaklı sorunlar; öz düzenleme becerilerinde yetersizlik, öğrenme sorumluluklarının artmasından şikayet etme, yenilikçi öğretim modelleri hakkında ve bilgi teknolojileri kullanımında yeterli bilgi ve beceriye sahip olmama, motivasyon düşüklüğü, yenilikçi öğretim modeline karşı olumsuz tutum sergileme, teknik ve ekonomik problemlere bağlı olarak yeterli imkânlara sahip olmama olarak tespit edilmiştir. Öğretmen kaynaklı sorunlar; bilgi iletişim teknolojileri kullanımında bilgi eksikliği, teknoloji kullanımına karşı önyargı, öğretmen-öğrenci etkileşiminde yetersizlik, bir dersin yeniden tasarlanmasında ve yeni öğretim ve teknoloji becerilerinin kazanılmasında zaman, destek ve kaynak açısından sıkıntı yaşama, iş birliği eksikliği, artan iş yükünden dolayı zaman yönetiminde problem yaşama, ücretlendirme sisteminden duyulan memnuniyetsizlik, modele karşı olumsuz tutum sergileme, kendini güvende hissetmeme, motivasyon düşüklüğüdür. Yönetim kaynaklı sorunlar; teknik alt yapı eksikliği, üniversite yönetiminin yenilikçi öğretim modeli hakkında yeterli bilgiye sahip olmaması, örgütsel yapı eksikliği, değişime gösterilen direnç, üniversite yönetimi üzerinde oluşan baskı ve korku, ekibe ihtiyacı olan pedagojik ve teknik destek hizmetinin sunulamaması, kaynakların yetersiz oluşu, proje yönetim koordinasyon ekibinin sağlıklı çalışamamasıdır. Değişim yönetimi kuramları çerçevesinde tüm bu sorunlara yönelik geliştirilen çözümler çalışmada listelenerek tablolar halinde sunulmuştur. Toplam kalite yönetimi, stratejik planlama ve yönetim, öğrenen örgüt ve değişim mühendisliği araçlarıyla yönetimsel sorunlara çözümler sunulan araştırmada dönüşümcü liderlerin ve eğitim ajanlarının rolüne dikkat çekilmektedir. Olumlu örgüt kültürünün; öğretmen, öğrenci kaynaklı sorunların çözümündeki etkisine de değinilmektedir. Dolayısıyla araştırma, bu modelleri kullanmak ve geliştirmek isteyen araştırmacılara ve yükseköğretim kurumu yöneticilerine yol gösterici olacak olması açısından önem taşımaktadırİçindekilerETİK BEYANİİİÖNSÖZİVÖZETVABSTRACTVİİİÇİNDEKİLERİXTABLOLAR LİSTESİXİİŞEKİLLER LİSTESİXİİİBÖLÜM 1 : GİRİŞ11.1. PROBLEM DURUMU11.2. ARAŞTIRMANIN AMACI31.3. ARAŞTIRMANIN ÖNEMİ41.4. ARAŞTIRMANIN SINIRLILIKLARI41.5. KAYNAKLAR VE ANALİZİ41.6. ARAŞTIRMA TANIMLARI VE KISALTMALAR5BÖLÜM 2 : YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARINDA YENİLİKÇİ ÖĞRENME-ÖĞRETME YAKLAŞIMLARININ UYGULANMA İHTİYACININ DOĞMASININ NEDENLERİ82.1. BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK NEDENLER92.1.1. Endüstri 4.092.1.2. Eğitim 4.0132.1.3. Süper akıllı toplum (Toplum 5.0)172.1.4. Z kuşağı182.1.5. İnsan beyni üzerine yapılan çalışmalar202.2. EKONOMİK VE SİYASAL NEDENLER212.2.1. Girişimci üniversite modeli ve Üniversite 4.0212.2.2. Küreselleşme262.2.3. Bologna süreci282.3. SOSYAL NEDENLER292.3.1. VUCA Dünyası, 21.yy. becerileri292.3.2. Geleceğin meslekleri: metal, mobil ve yeşil yakalılar312.3.3. Lise – üniversite ortaklığı, E-portfolio352.3.4. Yükseköğretim kurumlarında yatay büyüme ve nitelikli işsizlik372.3.5. Salgın hastalıklar (Covid-19)39BÖLÜM 3 : ÖĞRENME-ÖĞRETME YAKLAŞIMLARI423.1. ÖĞRENME KURAMLARI433.1.1. Davranışçı öğrenme kuramı433.1.2. Bilişsel davranışçı öğrenme kuramı473.1.3. Bilişsel öğrenme kuramı483.1.4. Duyuşsal öğrenme kuramı503.1.5. Hümanistik (İnsancıl) öğrenme kuramı513.2. ÖĞRETME KURAMLARI513.2.1. Açıklayıcı öğretim kuramları523.2.2. Kuralcı öğretim kuramları583.3. YENİLİKÇİ ÖĞRENME-ÖĞRETME KURAMLARI613.3.1.Yapılandırmacı öğrenme kuramı623.3.2. Nörofizyolojik (Beyin temelli) öğrenme kuramı633.3.3. Çoklu zekâ kuramı643.3.4. Bilişsel yük kuramı (CLT)653.3.5. Güdüsel tasarım kuramı (ARCS-V motivasyon modeli)683.3.6. Zihin alışkanlıkları kuramı (Habits of Mind – HoM)713.4. YENİLİKÇİ ÖĞRENME-ÖĞRETME MODELLERİ743.4.1. İşbirlikli öğrenme modeli (Cooperative learning)773.4.2. Proje tabanlı öğrenme modeli (PJBL)793.4.3. Sorgulamaya dayalı öğrenme modeli (IBL)813.4.4. Kuantum öğrenme modeli833.4.5. Çevrimiçi öğrenme modeli (E-learning)863.4.6. Senaryo temelli öğrenme modeli873.4.7. Dijital oyun tabanlı öğrenme modeli (Digital game-based learning)883.4.8. Türetimci çoklu ortam öğrenme modeli (Generative multimedia learning)903.4.9. Harmanlanmış öğrenme modeli (Blended learning)923.4.10. Ters yüz sınıf modeli (Flipped learning)963.4.11. Uyarlamalı öğrenme modeli (Adaptive learning)1023.4.12. Öz düzenlemeli öğrenme modeli (Self regulated learning)1083.4.13. Dönüştürücü öğrenme modeli (Transformative learning)111BÖLÜM 4 : DEĞİŞİM YÖNETİMİ1154.1. DEĞİŞİM YÖNETİMİNİN KURAMSAL TEMELLERİ1164.2. DEĞİŞİM YÖNETİMİ STRATEJİLERİ1174.3. DEĞİŞİM YÖNETİMİ YAKLAŞIMLARI1184.4. DEĞİŞİMİ MERKEZE ALAN YÖNETİM YAKLAŞIMLARI1204.4.1. Toplam kalite yönetimi (TKY)1204.4.2. Öğrenen örgütler1224.4.3. Değişim mühendisliği (Reengineering)1234.4.4. Stratejik yönetim ve planlama1234.5. ÖRGÜTSEL DEĞİŞİME KARŞI DİRENÇ1244.6. EĞİTİM ÖRGÜTLERİNDE DEĞİŞİM AJANLARI1274.7. YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARINDA DEĞİŞİM YÖNETİMİ128BÖLÜM 5 : SORUNLAR VE ÇÖZÜMLER1315.1.YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARINDA YENİLİKÇİ ÖĞRENME-ÖĞRETME YAKLAŞIMLARININ UYGULANMASI SÜRECİNDE KARŞILAŞILAN SORUNLAR1315.2.YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARINDA YENİLİKÇİ ÖĞRENME-ÖĞRETME YAKLAŞIMLARININ UYGULANMASI SÜRECİNDE KARŞILAŞILAN SORUNLARA YÖNELİK ÇÖZÜMLER1635.2.1. Öğrenci kaynaklı sorunlara yönelik çözümler1635.2.2. Öğretmen kaynaklı sorunlara yönelik çözümler1655.2.3. Yönetimden kaynaklı sorunlara yönelik çözümler167BÖLÜM 6 : TARTIŞMA, SONUÇ VE ÖNERİLER1726.1. TARTIŞMA VE SONUÇ1726.2. ÖNERİLER1766.2.1. Kurum yöneticilerine yönelik öneriler1766.2.2. Araştırmacılara yönelik öneriler177KAYNAKÇA178ÖZGEÇMİŞ227The fact that the developments in the world of information and communication technologies are happening without stopping and at great speed forces education systems and institutions to change with it. The aim of this research is to systematically compile and examine the field studies on the problems arising in the process of adopting innovative learning and teaching practices in higher education institutions in the literature and to investigate the solutions developed for these problems within the framework of change management theories. The reasons for the emergence of innovative learning-teaching approaches in higher education institutions, what are the issues that need to be taken into account in these approaches and adoption processes, were discussed in the study as sub-goals. According to data from 26 field studies included in the study, the problems of applying innovative learning-teaching models in higher education institutions were grouped into three headings: student, teacher and management. Student Problems has been determined as self-regulation skills inadequacy, complaining about increased learning responsibilities, lack of sufficient knowledge and skills about innovative teaching models and in the use of Information Technologies, low levels of motivation, negative attitude towards innovative teaching model, lack of adequate facilities based on technical and economic problems. Teacher-based challenges are lack of knowledge in the use of information and communication technologies, prejudice against the use of technology, lack of teacher-student interaction, experiencing difficulties in terms of time, support and resources in redesigning a course and acquiring new teaching and technology skills, lack of cooperation, problems with time management due to increased workload, dissatisfaction with the pricing system, negative attitude towards the model, not feeling safe and low motivation. Management problems; the lack of technical infrastructure, lack of sufficient knowledge of the innovative teaching model of the university administration, lack of organizational structure, shown resistance to change, pressure and fear over university administration, inability to provide pedagogical and technical support services that the team needs, insufficient resources and failure of the project management coordination team to work properly. Solutions developed for all these problems within the framework of change management theories are listed in the study and presented in tables. Total quality management, learning organization, change engineering and strategic planning and management tools provide solutions to managerial problems in the research, the role of transformational leaders and training agents is highlighted. the impact of positive organizational culture in solving problems caused by teachers and students is also mentioned. Therefore, the research is important in that it will be a guide for researchers and higher education institution administrators who want to use and develop these models.