Tip 2 diyabet hastası olan erişkinlerde öz yeterlilik ile algılanan stres arasındaki ilişkinin araştırılması

Abstract

Giriş-Amaç: Öz yeterlilik düzeyinin yüksekliği, hastalığın birey üzerinde yarattığı emosyonel sıkıntıyı azaltmada ve yaşam kalitesini yükseltmede etkilidir. Böylece öz yeterlilik düzeyi yüksek olan bireyler, hastalık ve tedavilerini daha iyi yönetebilirler. Diyabetlilerin de bakım ve tedavileri ile etkili şekilde baş edebilmeleri için yeterli düzeyde öz yeterliliğe sahip olmaları beklenir. Bu araştırmanın amacı Diyabet öz yeterliliği ile algılanan stres seviyeleri arasındaki ilişkinin araştırılmasıdır. Materyal-Metot: Tanımlayıcı tipte olan bu araştırma Mart-Mayıs 2022 tarihleri arasında İstanbul’da Tuzla Eğitim Aile Sağlığı Merkezi ve Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesinde yürütülmüştür. Araştırmaya 18-70 yaş aralığında en az bir adet ağızdan antidiyabetik ilaç kullanımı olan ve bilinen psikiyatrik veya ciddi bir hastalığı olmayan gönüllü Tip2 Diyabet hastaları dahil edilmiştir. Hastalara sosyodemografik bilgileri, hastalık süresi, kullanılan ilaçları içeren bir anket ile Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ) ve Diyabet Öz Yeterlilik Ölçeği uygulanmıştır. Ölçeklerden alınan yüksek puanlar stres algısının fazlalığına veya yüksek öz-yeterlik algısına işaret etmektedir. Ek olarak son 3 ayda bakılan HbA1c düzeyleri kaydedilmiştir. Verilerin analizinde iki sürekli değişken arasındaki ilişki Spearman korelasyon testi ile bakılmış, p<0,005 olması anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırmaya yaş ortalaması 53,71±10 olan 239 kişi dahil edilmiştir (%63,2 K). Hastaların ASÖ puan ortalaması 23,9±9,9 , Diyabet Öz Yeterlilik ölçeği ortalaması 312 71,1±14,6’dir. Hastaların HbA1c değeri ile ASÖ puanları arasında pozitif yönde ve düşük düzeyde bir korelasyon saptanmıştır (r=0,176 p=0,006). Öz Yeterlilik ölçeği puanı ile HbaA1c değeri arasında negatif yönde ve düşük düzeyde bir korelasyon saptanmıştır (r=-0,137 p=0,034). Diyabet öz yeterlilik ölçeği puan ile ASÖ puanı arasında negatif yönde ve orta düzeyde bir korelasyon tespit edilmiştir (r=-0,44 p<0.001). Sonuç: Araştırmamızda yüksek öz yeterlilik seviyesi olan Tip2 diyabet hastalarının algılanan stres değerlerinin daha düşük olduğu bulunmuştur. Bu bulgu Tip2 DM hastalarında öz yeterliliğin artırılmasına yönelik girişimlerin stres algısında olumlu bir etki yapabileceğini, dolayısıyla diyabetin yönetimine katkısı olabileceğini düşündürmektedir. Ancak bunun için başka çalışmalara ihtiyaç vardır