Farabi’de temel erdemler

Abstract

Felsefî bir terim olarak temel erdem, muayyen bir ahlâk felsefesi içerisinde yer alan erdemler arasında farklı nedenlerden ötürü ve değişik açılardan diğerlerine nispetle daha önemli, dolayısıyla da ayrıcalıklı görülen erdemi ifade etmektedir. Ayrıcalıklı erdem fikri, diğer bir deyişle, temel erdem kavramı felsefe tarihi içerisinde ilk defa Sokrates’in erdeme yönelik soruşturmaları ile kendisini belli etmiştir. Platon tarafından da ele alınan ve anlam alanı önemli oranda geliştirilen temel erdem kavramı, klasik felsefenin iki önemli okulu olan Stoacılık ve Yeni Eflatunculuk gibi felsefe okullarının ahlâk felsefelerinde oldukça merkezi bir konuma yerleştirilmiş biçimde karşımıza çıkmaktadır. Akabinde antik dünyanın felsefe-bilim birikiminin İslam dünyasına geçişi sürecinde bu kavram da İslam felsefesine intikal etmiştir. Tezimiz, öncelikle söz konusu temel erdem kavramının husûsen İslam felsefesinin kurucu filozofu sayılan Fârâbî’nin inşa ettiği felsefî sistem içerisinde ele alınıp alınmadığı sorusuna bir cevap bulmaya, şayet bu sorunun yanıtı olumlu ise, ardından da filozofun hangi erdemleri bizlere temel erdemler şeklinde sunduğunu tespit etmeye çalışmaktadır. Bu çerçevede tezimizin öne sürüp sınamaya gayret edeceği ana hipotezi, Fârâbî felsefesinde bir temel erdem kavramının yer aldığı ve bu felsefenin temel erdemlerinin hikmet, cömertlik ve adaletten müteşekkil bulunduğudur.

The cardinal virtue, as a philosophical term, refers to the virtue seen from different perspectives and for different purposes more valuable and privileged than others in the certain moral philosophy. The idea of privileged virtue, in other words, the concept of cardinal virtue manifested itself for the first time in the history of philosophy through the investigations of Socrates about the virtue. The concept of cardinal virtue, which is also considered by Plato and developed considerably in respect of its semantic field, emerges as a highly centralized position in the moral philosophies of philosophical schools such as Stoicism and Neoplatonism, two of the most preeminent schools of classical philosophy. Then, in the process of the transition of the philosophy-science accumulation of the ancient world to the Islamic world, this concept was also passed on to the Islamic philosophy. Our dissertation aims firstly to find an answer to the question of whether the concept of cardinal virtue is taken up in particular in the philosophical system constructed by Fârâbî, which is the founder of Islamic philosophy, and if the answer to this question is positive, then to determine which virtues is offered as cardinal by him. In this framework, the main hypothesis that will be put forward and tried to argue for by this dissertation is that the cardinal virtue takes place in al-Fârâbî’s philosophy and its cardinal virtues are composed of wisdom, generosity, and justice.