Arap ve Türk edebiyatlarında “Yusuf u Züleyha” hikayelerinin mukayesesi

Abstract

Arap ve Türk Edebiyatlarında Yûsuf u Züleyhâ Hikayelerinin Mukayesesi adlı tez, Yûsuf u Züleyhâ hikayelerinin bu edebiyatlar üzerindeki etkilerin belirlenmesini amaçlar. Kutsal kitaplarda da zikredilen bu konuda Türk ve Arap Edebiyatlarında manzum olarak çok sayıda eserler verilmiştir. Bu edebiyatlarda derin izlerinin görüldüğü bu hikâye tarihten bu güne kadar canlılığını ve önemini kaybetmemiştir. Araştırma, kaynağını kutsal kitaplardan alan bu hikayenin temel kutsal metinlerde ve diğer dini kaynaklarda anlatılan versiyonlarının karşılaştırılması ile başlar. Arap Edebiyatında hikâyenin etkileri bölümünde, hikayenin bu edebiyata olan yansımalarına dikkatler çekilmeye çalışılır. Ayrıca Arap Edebiyatı örneği olarak El Bedrü't-Temmam Fi Kıssati Seyyidina Yûsuf Aleyhisselam adlı manzum Yûsuf hikayesi incelenir. Hikayenin Türk Edebiyatına olan etkileri, üçüncü bölümde Türk Edebiyatında hikayenin tarihsel seyri, Türk Edebiyatının önemli Yûsuf hikayeleri ve Divân Edebiyatında Yûsuf Hikayesinin izleri ve etkileri başlıkları altında incelenir. Divân Edebiyatında Yûsuf hikayesinin etkisi mazmunlar ve örnekleri ile açıklanır. Türk ve Arap Edebiyatlarından seçilmiş başlıca Yûsuf hikayelerinin karşılaştırılması dördüncü bölümde yapılmaktadır. Bu bölümde hikayenin seçilmiş mesnevilerdeki işleniş biçimleri benzerlikler ve farklılıklar üzerinde durularak mesnevilerin en çok önem verdikleri bölümler örnekleri ile incelenmiştir. Tablolar bölümünde, hikayenin tümü tablolar aracılığı ile gözler önüne serilmiştir. Hikayenin değişik mesnevilerdeki seyri şematik olarak gösterilmiştir. Yusuf u Züleyhâ Hikayeleri Kutsal kitaplardan aktarıldığı için diğer mesnevilerden farklı özelliklere sahiptir. Öncelikle bir peygamber kıssası olması ile öğretici ve ders verici yönü ön plana çıkar. İkinci olarak hikâye tek bir şairin muhayyilesinden çıkmamış olması ile bir şaire, bir döneme, bir millete, bir edebiyata maledilemeyecek kadar şümullüdür. Semavi dinlerin hemen hepsinin edebiyatlarına konu olması onun bu özelliğinin göstergelerindendir.

The thesis named The Comparison of Yûsuf and Züleyhâ Stories Between Arabic and Turkish Literatures aimed to explain the effects of Yûsuf and Züleyhâ stories on these literatures. This subject is placed in the Holy Bible and the Quran and there is a lot of books in Turkish and Arabic Literature as poems. There are important effects of this story on these literatures. So this story didn't lose its importance from historical times to today. The thesis begins with the comparison of the Bible, the Quran and other religious books at this story. At the second chapter is named the effects of the story on Arabic Literature. Seperately there is a study as an example of arabic literature named El-Bedrü't-Temmam Fi Kıssati Seyyidina Yûsuf Aleyhisselam The third chapter is the effects of the story on Turkish Literature. There is three parts; the historical background of this story in Turkish Literature, the important Yûsuf stories at the Turkish Literature, the effects of Yûsuf story in Classical (Divân) Literature with examples. At the fourth Chapter there are the comparison of main selected Yûsuf stories from Arabic and Turkish Literatures. At this part, the expressions ways, the similarities and differences, the main important parts are researched with examples. There are some tables about the story. There are some differences of Yûsuf stories from the other stories, because it is taken from the Holy Books. Firstly because of being a Prophet story, the didactic feature is important. Secondly, this story is comprehensive all literatures. İt ıs an impact the importance of the story that the story ıs placed the whole literatures as a subject