Musul vilayeti’nin idari, iktisadi ve sosyal yapısı: (1894-1909)

Abstract

Çalışmamızda, Osmanlı Devleti’nin önemli Arap vilayetlerinden biri olan Musul’daki, “vilayet sistemi” uygulamalarını (1869) başlangıç alarak, buradaki idarî yapı ve yönetim, üretim-tüketim ilişkileri, demografik yapı ve aşiretler gibi konular izah edilmeye çalışılmıştır. 1848’de Tanzimat’ın uygulanmaya başlandığı Musul, 1879’da, Bağdat’tan bağımsız bir vilayet haline dönüştürüldü. Buna bağlı olarak vilayetteki mülkî, askerî, adlî ve mâlî kurumlar yeniden tanzim edildi ve buralara muhtelif memur ve bürokratlar atandı. Musul’un yönetimini düzenlemek, asayiş sorunlarını ortadan kaldırmak ve merkezî otoriteyi sağlamak için birçok ıslahat çalışması da yapıldı. Ancak, modern devlet uygulamaları ile birlikte, idarî, iktisadî ve sosyal alanlarda girişilen bu reform çabalarına rağmen, arzu edilen neticeler elde edilememiştir. Bu durum, mevcut sosyal yapı ile doğrudan ilişkili olduğu gibi, Padişahın merkezi otoriteyi sağlamak için uyguladığı bazı politikaların da bunda önemli etkisi vardı. Within this study, we try to explain issues, such as administrative structure and administration, production-consumption relations, demographic structure and tribes, from being application of wilayet system in Mosul (1869) which was one of the important Arab provinces of Ottoman State. Mosul, where was practiced Tanzimat in 1848, was transformed to an independent province, apart from Baghdad in 1879. In addition to this, civil, military, judicial and fiscal institutions in the Province were arranged over again, and various officials and bureaucrats were appointed. Also various reforms were applied to arrange administration of Mosul, in order to remove disorder and apply to central authority. Within modern state applications, despite endeavours of the reforms which were attempted administrative, economical and social fields, consequences which were anticipated not obtained. This situation is connected directly with the social structure, and also policies practiced by the Sultan to ensure the central authority.