Eğitim hizmetlerinin kamusal niteliği, ilk ve ortaöğretim hizmetlerinin finansmanı: Türkiye uygulaması

Abstract

Yarı kamusal hizmetlerin klasik bir örneği olarak ele alınan eğitim, ekonomik ve sosyal kalkınmanın önemli belirleyicilerinden biri olarak gösterilen nitelikli insan gücünü ortaya çıkaran ve geliştiren bir süreç olarak tanımlanabilir. Eğitim konusu iktisat biliminde büyüme ve kalkınma üzerindeki etkilerine yoğunlaşılarak beşeri sermaye temelinde inceleme konusu yapılırken kamu ekonomisi disiplini içerisinde de olumlu dışsallıkları temelinde gelişen kamusallığı üzerinde durulmaktadır. Burada esas olarak, dışsallıklarla birlikte ortaya çıkan sosyal faydalardan tüm toplumun yararlanabilmesi ve bütün bireylere bu hizmetin eşit olarak sunulabilmesi öncelikleri doğrultusunda devletin temel görev ve sorumluluklarına vurgu yapılmaktadır. Eğitimin pozitif dışsallıklarının ve dolayısıyla sosyal faydalarının ilk ve ortaöğretim kademesinde çok daha üst düzeyde olduğu yükseköğretim hizmetlerinde ise sosyal faydanın giderek azaldığı özel faydanın arttığı söylenebilir. Bu bağlamda ekonomik ve sosyal dinamiklerin harekete geçirilerek toplumun rasyonelleştirilmesi sürecinde ilk ve ortaöğretim hizmetlerinin doğrudan belirleyici olduğu, finansman konusu başta olmak üzere eğitimle ilgili farklı toplumsal beklentilerin öncelikle söz konusu eğitim kademeleri düzeyinde karşılanması gerektiği söylenebilir. Bu çalışmada eğitime kamu müdahalesinin sosyal ve ekonomik gerekçeleri üzerinde durularak, eğitim harcamaları genelinde, ilk ve ortaöğretim hizmetlerinin finansman yapısı, Türkiye ve seçili OECD ülkeleriyle karşılaştırmalı olarak incelenmeye çalışılmıştır. Türkiye'de ilk ve ortaöğretim harcamalarının hemen her dönem incelenen diğer ülkelerin gerisinde kaldığı, eğitim hizmetlerinin finansmanında önceliklerin doğru belirlenemediği ve eğitim harcamalarının bütçe olanakları ölçüsünde yapılabildiği söylenebilir. Özellikle yükseköğretimde alternatif finansman yöntemlerinin ve kaynaklarının devreye alınmasıyla ilk ve ortaöğretime genel eğitim bütçesinden daha fazla kaynak aktarılabileceği, gelişmiş ülkelerde de eğitim finansmanının bu temelde yapılandırıldığı söylenebilir.

THE EDUCATION AS A PUBLIC GOOD, THE FINANCING OF THE PRIMARY AND SECONDARY EDUCATION: THE TURKISH CASE As a classical sample of the semi-public goods, education is a prosess that brings out and improves qualified human resources which is seen as an important determinant for economical and social progress. Education follows up with interest of the effects on growing and making progress in economics. Thus public economics examines the education topic relation in externalities and social benefits. In this manner, it is emphasized that the liability of the government which is related in its production and allocation which everybody will be equally benefit from externalities of the education. The positive externalities of the education is very important and intensive in primary and secondary education level. However the tertiary education level have more private utility but less social utility. As a result of these, especially in developing countries, public education expenditures are assigned to the primary and secondary education. These expenditures provide a foundation for economic and social development, and it is the key to for increasing economic efficiency and social consistency. In this study, it is tried to evaluate the statement of reasons of education's public provision with economic and social reasons. For this aim, the primary and the secondary schools' expenditures, financial structures of these schools in Turkey and in OECD countries are investigated. It is deduced, in Turkey expenditures of education is less than the members of the OECD's and rational planning in which education expenditures is not performed. It must be concentrated to the alternative financing methods especially in tertiary education and so general education budget is should be primarily allocated for the basic education services.