2010’lar Türk si̇nemasında komedi̇ türü ve yeni̇ yaklaşımlar : “Deadpan” mi̇zahi

Abstract

Komedi türü, sinemanın ilk ortaya çıktığı zamanlardan bu yana ortalardadır ve seyirci tarafından en çok tercih edilen film türlerinin başında gelmektedir. Başlarda teatral bir anlatı benimseyen komedi filmleri, zamanla sinema dilinin gelişmesiyle beraber yeni güldürü unsurları kullanmaya başlamaktadır. Popüler anlatının güldürü unsurları yıllar geçtikçe kalıplaşmakta ve birçok filmde benzer mizah öğelerinin yer aldığı görülmektedir. Türk sinemasındaki komedi filmleri tarihsel olarak incelendiğinde, benzer bir gelişimin ortaya çıktığı gözlemlenmektedir. İlk yıllarında tiyatro oyunlarının etkisiyle şekillenen yerli komedi filmleri, 1940’lı yıllardan sonra yeni denemeler yapmaya başlamakta ve 1950’li yıllardan sonra da popüler bir anlatı yapısının oluştuğu gözlenmektedir. Geleneksel Türk oyunlarından da etkilenen Türk komedi filmleri, içinde yaşanılan döneme göre toplumsal eleştiri, acıklı güldürü ve romantik komedi gibi pek çok alt türde yapımlar ortaya koymaktadır. 1990’lı yıllarda film üretimlerinin azalmasıyla duraklama dönemine geçen Türk sineması, 2000’li yıllarda yerli komedi filmlerinin gişe başarıları sayesinde yeniden yükselişe geçmeye başlamaktadır. Çekilen filmlerin sayısı ve elde edilen gişe hasılatı rekorları artmaya devam ederken, 2010’lu yıllarla birlikte benzer anlatı yapısındaki filmlerin tekrar tekrar üretildiği görülmektedir. Bu anlatı yapısı abartılı oyunculuklar, görsel yerine işitsel mizah ve yoğun müzik kullanımıyla şekillenen hızlı kurgular ile şekillenmektedir. Bu komedi anlatı yapısının karşıtı olarak değerlendirebileceğimiz deadpan mizahı ise yaşadığı topluma yabancılaşan karakterlerin, yaşadığı ilginç ve absürt olaylar karşısında donukluğunu koruyarak oldukça sade tepkiler vermesiyle ortaya çıkan ironik durumlar ile güldürüyü gerçekleştirmektedir. Türk sinemasında deadpan mizahını benimseyen filmler, 2010’lu yıllarda karşımıza çıkmaya başlamaktadır ve bu araştırmanın konusu olan Anons (yön. Mahmut Fazıl Coşkun, 2017) ve Ölümlü Dünya (yön. Ali Atay, 2018) filmleri bu bağlamda söylem çözümlemesi yöntemiyle analiz edilmektedir. Oyuncu performanslarındaki sadeliğin ötesine geçen deadpan mizahı sineması, sinematografik olarak da sade bir üslup benimseyerek kamera kullanımı, kurgu ve müzik gibi unsurları minimal ama oldukça zengin bir şekilde kullanmayı tercih etmektedir.

The comedy genre has been around since the first emergence of cinema and is one of the most preferred film genres by the audience. Comedy films, which initially adopted a theatrical narrative, started to use new elements of humor with the development of the cinema language. The humor elements of the popular narrative have been stereotyped over the years and many films have similar humor elements. A historical analysis of comedy films in Turkish cinema reveals a similar development. Turkish comedy movies, which were shaped by the influence of theater plays in their early years, started to make new experiments after the 1940s and a popular narrative structure was formed after the 1950s. Turkish comedy films, which are also influenced by traditional Turkish plays, make productions in many sub-genres such as social criticism, tragicomedy and romantic comedy according to the period in which they take place. Turkish cinema, which entered an unproductive period in the 1990s due to the decline in film production, started to rise again in the 2000s thanks to the box office success of Turkish comedy movies. As the number of films made and the box office records achieved continue to increase, it is seen that films with a similar narrative structure have been producedover and over again since the 2010s. This narrative structure is shaped by exaggerated acting, aural humor instead of visual, and fast-paced editing shaped by the intense use of music. Deadpan humor, which can be considered as the antithesis of this comedic narrative structure, provides laughter with ironic situations that arise when characters who are alienated from the society they live in react quite simply by maintaining their dullness when they face interesting and absurd events. Movies that adopt deadpan humor in Turkish cinema started to appear in the 2010s, and the films Anons (dir. Mahmut Fazıl Coşkun, 2017) and Ölümlü Dünya (dir. Ali Atay, 2018), which are the subject of this study, are analyzed in this context through discourse analysis. Going beyond the simplicity of the actors' performances, cinema of deadpan humor also adopts a modest cinematographic style and prefers to use elements such as camera use, editing and music in a minimal but very rich way.