Sanayileşmiş bazı ülkelerle karşılaştırmalı olarak Türkiye’de üniversite açma politikaları : Teori ve uygulama

Abstract

SANAYİLEŞMİŞ BAZI ÜLKELERLE KARŞILAŞTIRMALI OLARAK TÜRKİYE’DE ÜNİVERSİTE AÇMA POLİTİKALARI: TEORİ VE UYGULAMA Ülke kalkınması için gerekli insan gücünün yetiştirildiği, bilimsel bilginin üretildiği ve toplum yararına yayıldığı kurumlar olan üniversiteler, ilk örneklerinden günümüze kadar değişik dönemlerde farklı uygulamalara sahne olmuşlardır. Toplumların bu kadar önemli görevler beklediği kurumlar olan üniversitelerin kuruluşunun da bu kadar önemle ele alınması gerekmektedir. Bu kurumların elbette bir plânlama süreci sonucunda kurulması ve işlemesi ülke kalkınmasına önemli katkılar sunabilecektir. Bu araştırmada ülkemizde üniversite açma politikalarının bir sorun alanı olduğu fikrinden hareketle, bazı sanayileşmiş ülke sistemlerinin incelenmesi ve ülkemiz açısından bir durum tespiti yapılarak öneriler geliştirilmeye çalışılmıştır. Bu amaçla araştırmanın problem cümlesi “Sanayileşmiş bazı ülkelerle karşılaştırıldığında Türkiye’de üniversite açma politikaları nasıl gerçekleşmelidir?” şeklinde belirlenmiştir. Bu problem durumunun ortaya çıkartılması için bazı alt amaçlar geliştirilmiştir. Buna göre üniversite öğretim elemanları ve Millî Eğitim Bakanlığı yöneticilerinin üniversitelerin bilimsel ölçütlere uygun, üniversitelerin fiziksel alt yapılarının tamamlanarak, üniversitelerin öğretim elamanlarını yetiştirdikten sonra, piyasadaki ekonomik ve sosyal talepler göz önünde bulundurularak, üniversitelerin kalkınma plânlarında öne çıkarılan teknik kararlarla Yükseköğretim Kurulu kararlarıyla, üniversitelerin siyasî kararlarla ve Millî Eğitim Bakanlığı’nın kararlarına bağlı olarak açılması gerektiğine yönelik ne düşünmekte olduklarının ortaya çıkartılması amaçlanmıştır. Yine bu araştırma ile üniversite öğretim elemanları ve Millî Eğitim Bakanlığı yöneticilerinin, üniversitelerin bilimsel ölçütlere uygun kararlarla açılması gerektiğine yönelik politikalara dair düşüncelerinin unvan/ görev, cinsiyet, meslekî kıdem, doktora derecesinin bulunup bulunmaması ve bulunuyorsa yurt içinden ya da yurt dışından alınıp almamasına göre anlamlı farklılıklar gösterip göstermediğinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırmada tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın amaç ve alt amaçlarına dair araştırmacı tarafından geliştirilen anketle elde edilen veriler SPSS programında incelenmiş, elde edilen bulgular tablolarda verilmiş ve yorumlanmıştır. Bu araştırmada ABD ve Almanya’da üniversite açma politikaları fiziksel altyapının plânlanması, öğretim üyesi yetiştirilmesi ve kapasite yaratılması ve yeni kurumların açılması boyutlarında incelenmiş ve ülkemizdeki sistemle karşılaştırılarak bir öneri geliştirilmeye çalışılmıştır. Araştırmanın amaç ve alt amaçları doğrultusundaki sonuçlara bakıldığında, ülkemizde üniversite açılması konusunda kurum değişkeni bakımından değerlendirildiğinde öğretim elemanları ve Millî Eğitim Bakanlığı il ve ilçe yöneticileri görüşleri arasında önemli farklılıklar dikkati çekmektedir. Unvan değişkenine göre değerlendirildiğinde, grup gençleştikçe üniversite açma konusunun mevcut haliyle yapılmasının olumlu değerlendirilme oranının arttığı gözlenmektedir. Yine meslekî kıdem değişkenine göre elde edilen bulgular, meslekî kıdem arttıkça üniversitelerin bilimsel ölçütlere uygun açılması gerektiği konusunda kabul sınırının daha daraldığı ve üniversite açma konusundaki mevcut uygulamaları daha olumsuz karşıladıkları anlaşılmaktadır. Doktora derecesinin bulunması değişkenine göre elde edilen bulgular, doktora derecesinin üniversitenin içyapısı hakkında daha hassas olunmasını ve akademi ruhunun daha iyi anlaşılmasını sağladığını ortaya koymuştur. Üniversite açılması konusunda bilimsel ölçütlere uyulması gerekliliği daha çok doktora derecesine sahip olanlarda görülmektedir. Doktora derecesinin yurt içi ya da yurt dışından olması değişkeninin de fark yarattığı anlaşılmıştır. Buna göre doktorasını yurt dışından alanların maddelerin tamamında doktorasını yurt içinden almış olanlara oranla üniversitelerin bilimsel ölçütlere uygun açılması gerektiğine inandıkları anlaşılmaktadır. Yani üniversitelerin bilimsel ölçütlere uygun açılması gerekliliği düşüncesi doktorasını yurt dışından alan grupta daha yaygındır. COMPARING SOME INDUSTRIALIZED COUNTRIES HOW SHOULD UNIVERSITY ESTABLISHMENT POLICIES BE REALIZED IN TURKEY?”. Universities faced different practicies at different times since they were first established. They have many functions for societies such as training human power, producing scientific knowledge and spreading it to the society. Since the establishment of universities was considered as a problematic area, this study purposed to analyse two industrialized countries- the US and Germany- which were thought to be typical in this field and compare these systems with ours. The problem sentence is “Comparing some industrialized countries how should university establishment policies be realized in Turkey?”. For this purpose, some sub-problems were developed. These are “What do academicians and National Education Ministry (MEB) administrators think of establishing universities appropriate for scientific criteria, after completing physical infrastructure, after providing their teaching staff, meeting social and economic demands, with technical decisions with Higher Education Council (YÖK) decisions and with political decisions under the management of MEB. It was also intended to find out whether their opinions vary with respect to positon/ title, institution, sex, proffesional experience and having a doctoral degree. And if they have it, does obtaining it inside the country or abroad make any sense? In this study, descriptive statistical method was used and data was collected with a survey. The data was analysed with SPSS program. As a result, it was found out that all varations have meaningful differences. There are meaningful results with respect to institution variation. Academicians think that universities should be established with scientific decisions whereas MEB administrators think more differently. Proffessional experience also makes a difference. More experienced participants want universities to be established after meeting scientific criteria. Doctoral degree makes difference as well. Those who have doctoral degree think that universities should be established with scientific decisions. What is more, those who obtained their doctoral degree abroad think that universities should be established after meeting scientific criteria while others participate it less.