Ortaokul öğrencilerinin sürdürülebilir enerji okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi

Abstract

Bu araştırmanın amacı ortaokul öğrencilerinin sürdürülebilir enerji okuryazarlık düzeylerinin incelenmesidir. Araştırmada, nicel araştırma yöntemlerinden karşılaştırma türü ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini 2023-2024 eğitim-öğretim yılında İstanbul ilinde öğrenim görmekte olan ortaokul öğrencileri oluşturmaktadır. Bu evren içerisinden küme örnekleme yöntemi ile seçilen 16 resmi ve imam hatip ortaokulu ile 1324 ortaokul öğrencisine ulaşılmış ve bu araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgiler Formu ve ortaokul öğrencilerinin sürdürülebilir enerji okuryazarlık düzeylerini ölçmek için araştırmacı tarafından geliştirilen Sürdürülebilir Enerji Okuryazarlığı Ölçeği (SEOÖ) kullanılmıştır. SEOÖ Bilişsel, Duyuşsal ve Davranışsal boyutlarda üç farklı ölçekten oluşan bir batarya olarak geliştirilmiştir. Veriler araştırmacı tarafından okullara gidilerek öğrencilerden yüz yüze toplanmıştır. Araştırma verilerinin normallik şartlarını sağlamasından dolayı analizlerde parametrik testler kullanılmıştır. Elde edilen temel bulgular ile ortaokul öğrencilerinin sürdürülebilir enerji okuryazarlıkları bilişsel, duyuşsal ve davranışsal alanlarının orta düzeyde olduğu saptanmıştır. Bununla birlikte ortaokul öğrencilerinin SEOÖ Bilişsel, Duyuşsal ve Davranışsal Alan puanlarının cinsiyete, sınıf düzeyine, fen bilimleri dersi algılanan başarı düzeylerine, fen bilimleri dersi son karne notlarına göre farklılaştığı sonucuna ulaşılırken; “Çevre Eğitimi ve İklim Değişikliği” seçmeli dersini alıp almadıklarına göre farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Araştırma bulguları SEOÖ Bilişsel Alan için elde edilen puanların anne ve baba eğitim düzeyine göre farklılaştığını ortaya koyarken, bu durum Duyuşsal ve Davranışsal Alanlar için geçerli değildir. Bir diğer farklılık da SEOÖ Davranışsal Alan için ortaya çıkmış; aile gelir düzeylerinin yalnızca davranışsal alanda farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma bulguları doğrultusunda, öğretim programlarında sürdürülebilir enerji konularının daha sistematik biçimde ele alınmasının ve kapsayıcı, uygulamaya dönük öğrenme ortamlarının teşvik edilmesinin yararlı olabileceği düşünülmektedir.

The aim of this study is to examine the sustainable energy literacy levels of middle school students. In the study, a correlational survey model, one of the quantitative research methods, was employed. The population of the research consists of middle school students studying in Istanbul during the 2023–2024 academic year. From this population, a sample of 1,324 students from 16 public and imam-hatip middle schools was selected using the cluster sampling method. As data collection tools, a Personal Information Form and the Sustainable Energy Literacy Scale (SELS), developed by the researcher to measure the sustainable energy literacy levels of middle school students, were used. SELS was developed as a battery consisting of three separate scales addressing cognitive, affective, and behavioral dimensions. The data were collected face-to-face by the researcher through school visits. Since the research data met the normality assumptions, parametric tests were used in the analyses. The main findings indicated that the students’ sustainable energy literacy levels in cognitive, affective, and behavioral domains were at a moderate level. In addition, it was found that the students’ scores in the cognitive, affective, and behavioral domains of SELS differed according to gender, grade level, perceived academic achievement in science, and final science course grades; however, no significant difference was observed based on whether they had taken the elective course “Environmental Education and Climate Change.” The findings also showed that students’ scores in the cognitive domain of SELS differed significantly according to the education levels of their parents, whereas this was not the case for the affective and behavioral domains. Another difference was found in the behavioral domain of SELS, indicating that family income levels only affected the behavioral domain. Based on the findings, it is suggested that sustainable energy topics be addressed more systematically in curricula and that inclusive, practice-oriented learning environments be encouraged.