Günümüz vergi anlayışında denetimin etkinliğini sağlayan bir yöntem: vergi denetiminde mali analiz tekniklerinin kullanılması

Abstract

Devlet kavramının J.J. Rousseau'nun yaklaşımıyla toplumu oluşturan bireyler arasındaki zımni bir sözleşmeye işaret ettiği ve bu sözleşmenin anayasa ile somutlaştığı kabul edilirse, verginin de bu toplum sözleşmesinin hayata geçirilmesi için bireyler tarafından devlete zorunlu olarak aktarılması gereken bir kaynak olduğu kabul edilir. Ne var ki, bireylerin devletçe sunulan hizmetler ile ödenen vergiler arasında doğrudan ve eşzamanlı bir ilgi kurmadaki zorlukları ya da vergi yükünün kişisel tasarruf ve harcama potansiyelini daraltıcı özelliği nedeniyle her toplumda belirli düzeyde bir vergi direncinin, hatta vergi kaçırma eğiliminin gözlenmesi kaçınılmazdır. Bu gerçeğin ortaya konulması özellikle beyan esasına dayalı modern bir vergi sistemi için hayati önem taşır. Vergi denetimi kavramının varoluş gerekçesini bu belirlemenin ışığında aramak ve değerlendirmek gerekir. Vergi denetiminin temel amacı genel bir anlatımla, beyan esasına dayanan sistemin verimli ve düzenli bir şekilde çalışmasını temin etmek, böylece ödenmesi gereken vergiyi güvence altına alarak vergilendirmeden beklenen işlevlerin gerçekleşmesini sağlamaktır. Devletin sürekli artan görevleri karşısında finansman ihtiyacı da büyümektedir. Bu finansman ihtiyacının reel kaynağından karşılanmak istenmesi durumunda, devlet ya yeni vergiler koyma yoluna gidecek, ya mevcut vergilerin tabanının genişletilmesini veya oranlarının arttırılmasını talep edecek ya da vergi kayıp ve kaçaklarının ortadan kaldırılması için önlem alacaktır. Bu yöntemlerden ilk ikisinin sınırları ekonomik ve siyasi konjonktüre göre belirlenirken, kayıp ve kaçakların giderilmesine yönelik vergi denetimi, her dönemde başvurulabilecek sürekli ve zorunlu bir güvenlik aracı olarak karşımıza çıkacaktır. Vergi denetimlerinin mali açıdan beklenen en önemli etkisi ise vergi kayıp ve kaçakçılığına yönelebilecek mükellefleri caydırması, iyi niyetli olmakla beraber hata ve eksiklikleri bulunan mükellefleri ise eğitmesi olacaktır. Ekonomik ve mali politikaların üretilme/ uygulanma sürecini baltalaması ve hem ulusal hem de uluslararası ticaret açısından haksız rekabete yol açması nedeniyle kayıtdışı ekonominin engellenmesi, gelir dağılımına olan etkisi nedeniyle herkesin ödeme gücüne göre vermesi gereken verginin doğruluğunun sağlanması gibi unsurlar da vergi denetimini zorunlu kılan diğer nedenler arasındadır. Bunun yanısıra, değişen ekonomik ve teknolojik şartlar altında vergi denetiminde etkinliğin sağlanması için, yeni denetim stratejilerinin geliştirilmesi ve özellikle teknolojik gelişmelerden azami ölçüde yararlanılması gerekmektedir. Yeni denetim stratejilerinin özü, vergi kaybının ortaya çıkarılmasının yanısıra, ekonomik politikanın bir aracı olarak vergi anlayışının geliştirilmesine olanak verecek bir denetim düzeni kurmaktır. Ülkemizde son yıllarda meydana gelen gelişmeler mevcut denetim tekniklerinin etkinliğinin artırılması ve yeni denetim tekniklerinin uygulanmasını zorunlu hale getirmektedir. Gelişen teknolojik ve ekonomik şartlar dikkate alındığında, finans alanında daha çok yönetim, kredi ve sermaye piyasası analizlerinde kullanılan mali analiz tekniklerinin vergi denetiminde kullanılarak sektörel bazda vergi denetimine gidilmesi vergi denetiminde etkinliğin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. Etkin bir vergi denetimi ve mükelleflerin gerçek vergileme güçlerinin tespiti açısından, mali analiz tekniklerinden yararlanmak suretiyle sağlıklı sonuçlara ulaşmak mümkün olabilecektir. If it is considered that 'state' concept indicates an indirect agreement between invidiuals that constitute a society and that agreement becomes concrete by a constitution according to J.J.Ruosseau's approach, tax is also considered to be a resource which is needed to be transferred to state by individuals, being compulsory, as this agreement to be put into force. However, because of the fact that individuals have difficulties in connecting directly and isochronal relation between the services providen by state and taxes paid or reducer characteristics for personel saving and spendig potential of tax load, it is unavoidable to examine tendency for tax resistance, even tax evasion, at a certain level in every society. The fact that this truth is brought up has vital importance for, especially, a modern tax system based on declaration. It is necesarry to assess and study the reason of existence of tax control in the light of this determination. In general, the main target of tax control is to provide the system based on declaration to run effectively and systematic, so provide the functions expected from taxation to be realized by guaranteeing tax needed to be paid. State's finance need is growing for its constinuously increasing duties. In case this finance need is wanted to be met from real source, State either will impose new taxes or ask the present tax base to be widened or rates to be increased or take measures to prevent tax losses and evasion. While the first two of these methods are determined according to economical and political situation, tax control directed towards losses and evasions being abolished will appear as a continuous and compulsory security device to be referred at every period. The most important effect of tax control expected financially is that tax payers who may try tax evasion will change their mind and those taxpayers who have mistakes but good faith will be educated. Due to the fact that economical and fiscal policies frustrate production process and cause unjust competition about either national or international trade, on the other hand preventing of unrecorded economy, providing correctness of tax needed to be paid according to everyone's payment power because of the effect on income distribution are among the reasons which make tax control compulsory. Besides, in other to provide efficiency in tax control under changing economical and technological conditions, it is necesarry to improve new control strategies and especially to make use of technological development at the highest level. The core of the neww control strategies are to establish a control system to make possible to improve understanding of 'tax as a means of economical policy', besides tax losses are brought to light. Developments occuring in the recent years in our country make it compulsory to increase efficiency of the present control techniques and apply new control techniques which are commonly used in finance, management, loan and capital market analysis in tax control about sector base have great importance for providing efficiency in tax control. It will be possible to reach helathy conclutions by making use of financial analysis techniques, for an efficient tax control and determining tax payers'real taxation power.