Türkiye’de küçük ve orta ölçekli işletmeler üzerine yapılan çalışmaların tarihsel dökümü ve içerik analizi

Abstract

Çalışmamız küçük ve orta ölçekli işletmeler üzerine 1978-99 yılları arasında yapılan çalışmaların bibliyografyasını oluşturarak, çalışmaların bu tarihler arasında nasıl bir değişim bir değişim geçirdiğini izlemeyi amaçlamaktadır. Bu anlamda ulaşılabilen 596 eserin yazarı, yayım yeri, yayım tarihi oluşturulmuş ve daha sonra eserler yıllarının dağılımları, teorik yaklaşımları, öne çıkan kentler ve sektörler olarak bir analize tabi tutulmuştur. Yapılan bu analizden şu sonuçlar elde edilmektedir. Çalışmaların Yıllara Göre Dağılımı Açısından: Küçük ve ota ölçekli işletmeler üzerine yapılan çalışma sayısında yıldan yıla belirgin artışlar gözlemlenmektedir. Özellikle 1990-1994 döneminde çalışma sayısında % 101'lik bir artış ortaya çıkmış bu artış daha küçük bir oranda olmakla beraber onu izleyen yıllarda da devam etmiştir. Çalışmalarda Öne Çıkan Sektörler: Sektör çalışmaları genel toplam içerisinde az bir yer tutmaktadır.(596 çalışma içerisinde 62 çalışma mevcuttur.) Sektörel olarak en fazla çalışma dokuma/ giyim/ deri (35 çalışma), gıda/ içki/ tütün ( 19 çalışma) sektörleri üzerinedir. Bu sektörler küçük ve orta ölçekli işletmelerin en yaygın olduğu sektörler olmalarının yanı sıra 1980'li yıllardan sonra uygulamaya koyulan ihracata yönelik sanayileşme politikalarında öncü sektörler durumundadırlar. Çalışmalarda Öne Çıkan Kentler: Kentler üzerine yapılan çalışmalar da genel toplam içerisinde az bir yer tutmaktadır. Kentler üzerine yapılan çalışmalarda dikkat çeken nokta 1990'lı yıllardan önce yapılan 7 çalışma geleneksel sanayi kenti diye adlandırılan kentlere ait olmakla beraber , 1995'ten sonraki çalışmalar K.Maraş(13), Denizli (11), Çorum (9), G.Antep (8), Adıyaman (5), Konya (5) gibi bölgesel kalkınmanın itici gücü olarak kabul edilen Anadolu Kaplanları olarak adlandırılan kentlere ait olmasıdır. Çalışmaların Teorik Yaklaşımları Açısından: Çalışmaların teorik yaklaşımları bir analize tutulduğunda; 1980'li yıllardan önce kalkınmacı/ planlamacı çizginin hakimiyetinden söz edilebilirken, 1980'li yıllardan itibaren bunun yerini firma yönelimli çalışmaların aldığı görülmektedir. Bu yıllar aynı zamanda dünyada bütünsel/ toplumsal bakış açılarının bırakılıp, onun yerine daha küçük birimlerin -ekonomik anlamda en küçük birim olan firma ölçeği- incelendiği ve popülerleştirildiği yıllardır. Birbirinden kopuk, ayrı olarak görülen bu yaklaşımlar özü itibariyle birbirlerinin devamı niteliğindedir. 1980'li yıllardan önce küçük işletmeler geleneksel/ modern kavramları üzerinden tanımlanmakta ve kapitalist üretim içerisindeki yerleri sorgulanmaktadır. 1980'li yıllardan itibaren tanım enformel sektör olarak belirginleşmekte vurgu küçük işletmelerin kapitalist sektör içerisindeki işlevlerinden çok üretime dönük faaliyet yürütme/ entegrasyon/ kalkınma gibi kavramlara kaymaktadır. 1990'lı yılardan sonra ise küçük işletmeler firma içi organizasyon/ yan sanayi / bölgesel kalkınma gibi kavramlarla birlikte -esnek üretim- süreçleri içerisinde tanımlanmaktadır. Çalışmamızda ayrıca ayrı bir bölüm olarak 1970'li yıllardan itibaren dünya ekonomisinde ortaya çıkan makro ve mikro düzeydeki kurumsal ve organizasyonel yeniden yapılanma süreçleri ortaya konulmaya çalışılmış ve bu süreçlerle de ilişkili olarak Türkiye'nin sanayileşme politikalarındaki değişimler ve değişimlerin sonuçları imalat sanayi ile sınırlı tutularak incelenmiştir. Bu incelemede imalat sanayiinin küçük ve orta ölçekli işletmeler olarak oransal dağılımları ve temel yapısal özellikleri ortaya konulmuştur.

Our studying aims to constitute a biography of studies which is made on small and medium scale industries between 1978 and 1999 and to view how these studies changes between these years. For that reached 596 studies's writers, publicatıon's years, publication's place is constituted and then these studies are analyzed from the point of view of studies's years distrubition, theoratical approaches, foremost cities and sectors. These results are obtained from analysis: Studies's Years Distrubition: Studies on small and medium scale industries's number increased from years to years. Specially in the period of 1990-1994 studies's number increased % 101 and also this increase continued for the other years. Foremost Sectors In Studies: Sector studies take a small place in general total ( There are 62 studies in 596 studies). At most studies which is made on sectors is about textile/ clothing/ leather (35 studies) food/ drink/ tobacco(% 19). These sectories are the most widespread sectories and also they are thought as an innovator in the export oriented industrilizatıon after 1980's. Foremost Cities In Studies: Also which are made on cities take a small place in the general total. The point which is attracted attention that 7 studies which is made before 1990 is about cities which is called traditional industry city. But after 1995 the studies is about K.Maraş (13), Denizli ( 12), Corum (9), G.Antep (8), Adıyaman (5), Konya (5) which is called Anotalia Tigers. Also these cities are accepted as an innovator for the regional development. The Studies Theoritical Approaches When we analyze studies's theoritical approach we see that firm oriented approach take a big place for all years.( 1985-1989 69 studies, 1990-1994 134 studies, 1995-1999 223 studies) At the other special feature is that firm oriented studies can be thought to be contunied of the development / planning approach. Before 1980's small and medium scale industies are defined in traditional / modern concept and their place in capitalist production are interrogated. After 1980's, definition is used as enformel sector and acent activity turned productıon concepts. After 1990's small and medium scale industries are defined with organization in firm / industry / regional development concepts in flexible production process. Also in our studies there is a part about developments in the world's economy after 1970's. It deals on macro and micro foundational and organizational re-built process. This section aims to put changes in Turkey's industrilization politics but specially in the manufactures industry. In this examination rational distribution of manufactures industry as small and medium scale firms and main structural features of these industries set about.