Gazzizade Abdüllütif ve Mergubü’s-Salikin adlı eseri

Abstract

Halvetiyye'ye bağlı Mısriyye tarîkatına âit Gazzî Dergâhı'nda kırk beş yıl boyunca şeyhlik yapan Gazzîzâde Abdüllatîf, 1776-1832 yılları arasında Bursa'da yaşamış, Halvetiyye tarîkatının yanı sıra Celvetiyye ve Nakşbendiyye tarîkatlarından da icâzet almış, reîsü'l-meşâyihlik görevinde bulunmuş, İsmâil Hakkı Bursevî'den sonra Bursa'nın en çok esere sahip mutasavvıfıdır. Dikkat çekici bu özelliklerine rağmen şimdiye kadar hakkında pek az sayıda ilmî çalışma yapılmış olan Gazzîzâde Abdüllatîf'in ilim ve kültür hayâtımızdaki kıymetini takdir ve beyân etmek maksadıyla tezimizde onun hayâtını, şahsiyetini ve eserlerinden birisi olan Mergubü's-Sâlikîn'i inceledik. Buna göre; Gazzîzâde Abdüllatîf, medrese ilimleriyle tekke kültürünü birleştiren bir sûfîdir. Eserlerine göz atıldığında, şümullü bir ilmî şahsiyete sahip olduğu görülmektedir. Ele aldığı meseleleri, son derece vâkıf olduğu tasavvufî kaynaklardan yaptığı alıntıların yanı sıra, muhakkak tefsîr, hadîs ve fıkıh kitaplarından pasajlar aktararak açıklamaya ve düşüncelerini şiirlerle de süslemeye özen göstermiştir. 60 civarında eserinin olduğu anlaşılmaktadır. Arapça, Farsça ve Türkçe dillerinin edebiyatına vâkıf, aynı zamanda her biriyle eser verebilecek yetenektedir. Fakat eserlerini esas olarak Türkçe ve Arapça olarak yazmıştır. Mergubü's-Sâlikîn adlı eserinde, Sadrâzam Koca Râgıb Paşa'ya (ö.1176/ 1763) âit, Nakşbendiyye tarîkatının on bir esasının (kelimât-ı kudsiyye) târif edildiği kasîdeyi şerh etmiştir.