Osmanlı Ekonomik hayatında fütüvvet teşkilatlarının yeri

Abstract

Osmanlı Ekonomik Hayatında Fütüvvet Teşkilatlarının Yeri Bu tez çalışması, Osmanlı Sosyo-Ekonomik hayatında önemli bir yer tutmuş olan ahilik kurumunun, temellerinin nerelere dayandığı sorusundan hareketle hazırlanmıştır. Acaba ahilik teşkilatı, Osmanlı ile birlikte birdenbire ortaya çıkan bir kurum mu? yoksa daha öncelerde var olan bazı kurum veya zihniyetlerden etkilenerek mi oluştu? Buradan hareketle birinci bölümde Osmanlı'dan önce İslam Dünyası'nda, Fütüvvet diye bir zihniyet olduğunu, bunun yer yer bir kurumlaşmaya dönüştüğünü görmekteyiz. Dolayısıyla tezin başlangıcında fütüvvetin kökenleri araştırılmış, daha sonra ilerleyen zaman içerisinde nasıl bir zihniyet yapısına kavuştuğu ve ne zaman ve nerelerde kurumsallaştığı üzerinde durulmuştur. Bu çerçevede fütüvveti anlamamıza yardımcı olacak olan, fütüvvetnamelerden bahsedilmiştir. Bu eserlerin hangi dönemlerde kimler tarafından ne zaman yazıldığı ve içerikleri üzerinde kısaca durulmuştur. İkinci bölümde: ahilik biraz daha geniş bir şekilde ele alınarak öncelikle nerelerden kaynaklandığı incelenmiştir. Fütüvvet zihniyetinden ne kadar etkilenmiştir? etkilendiği başka yapılar var mıdır? Fütüvvetin ahilik üstündeki etkisi ne kadardır? Bu bölüm içerisinde Osmanlı sosyoekonomik hayatında önemli bir yeri olan ahiliğin zihniyet yapısı incelenmiş, bu zihniyet yapısının ne derece kurumsallaştığı üzerinde durulmuştur. Bir teşkilat olarak ahiliğe girebilmenin şartları nelerdi? Kimler bu teşkilata girebiliyordu? Uyulması gereken kurallar nelerdi? Bu teşkilattaki bir üye neleri yaparsa teşkilattan atılırdı? Bu sorulara cevaplar aranmıştır. Ayrıca ahiliğin Osmanlı toplumu içerisinde sahip olduğu çok yönlü fonksiyonları üzerinde durulmuştur. Daha sonraki yüzyıllarda ahiliğin dönüşerek nasıl Lonca'lar haline geldiği incelenmiştir. Ayrıca günümüze kadar halk arasından yerleşmiş bir şekilde süre gelen, ahilikten kalma uygulama ve anlayışlar olup olmadığı ele alınmıştır. Son bölüm olarak ta fütüvvetten gelen zihniyet yapısı ile şekillenerek, bir kurum halini alan ahiliğin, Osmanlı sosyoekonomik hayatı içinde nasıl bir yer tuttuğu kısaca incelenmiştir. Marmara Üniversitesi Ortadoğu ve İslam Ülkeleri Enstitüsü İktisat Futuvva Organizations in Ottoman Economic Life This thesis explores the historical foundations of Ahi Organizations that played a major role in shaping Ottoman socioeconomic life. The underlying question that this thesis is based upon is whether these Ahi Organizations are genuine Ottoman creation or the continuation of similar pre Ottoman institutions. In this work it is first established that Futuvva Organizations preceded the Ottoman ahis in institutionalization. May these proceeds to investigate the roots of futuvva organizations and then explains their mental structure as well as how and when they institutionalized. In quest for the above questions I analyzed futuvvetnames as primary sources of this thesis. This thesis inquires as to when these futuvvetnames were written as well as their authors and contents. The second chapter deals with the historical roots of ahi organizations in detail. If explores the extent of futuvva influence and on what aspects of ahi structures these influences took place. I further analyzed in this chapter the underlying mentality of futuvva organizations and how this mentality institutionalized. Conditions to attend these organizations as well as their rituals and binding principles are examined with particular emphasis to their functions within the Ottoman society. It also investigates how these institutions transformed into Lonca Organizations in later centuries. Finally , it briefly hints on the cultural remnants of futuvva-ahi-lonca organizations on modern Turkish Public life. The last chapter analyses the influence of futuvva organizations on the formation of Ottoman ahi institutions and their functions in Ottoman socioeconomic life. Ender BOĞAZLIYAN İstanbul, 1999