Ahmed b. Yahya b. Cabie el- Belazuri Ensabu’l- Eşraf’ ın Abbasoğulları kısmının kaynakları

Abstract

Hicrî III. yüzyıl tarihçilerinin en muteberlerinden kabul edilen Ahmed b. Cabir b. Yahya el-Belazuri'nin Ensabu'l-Eşraf adlı eseri tarihin birçok kesiminde (nesep, siyasi tarih, şiir) kullanılan bir eserdir. İslam tarihçileri arasında kendinden önceki dönemin yazılması yaygın bir uygulamadır. Az sayıda tarihçi yakın tarihi ve kendi dönemini kaleme almıştır. Belazuri kendi dönemini olmasa da yakın tarih üzerine yazmış bir tarihçidir, ayrıca devlet memuru olması yazdıklarına ayrı bir önem katmaktadır. Her ne kadar iktidarda olan ailenin tarih olarak kendisine yakın kısmına hiç girmemişse de Hz. Abbas ve diğer ilk halifelerin dönemleri hakkında çoğunlukla Medaini'ye dayansa da hiçbir yerde rastlayamadığımız birçok rivayetler de bulunmaktadır. Müellifin eserinin Emevileri kapsayan kısmı üzerine Suudi Arabistan'da Muhammed Casım Hammadî el-Meşhedanî bir doktora çalışması yapmış bulunmaktadır. Bizim çalışmamız ise iki ana kısımdan teşekkül etmektedir : Birincisi, Belazuri'nin arka planı diyebileceğimiz siyasi tarih, tarihçilik, katiplik gibi konulara değinirken ikinci kısımda Belazuri'nin bizzat kullandığı kaynakların tespiti, ayrıntılı tanıtılması (Hocaları ve talebeleri ile birlikte), bu ravilerin rivayetleri ve bu rivayetlerin orijinalite derecesi hakkında bilgi verilmiştir. Giriş Bölümü'nde Belazurî'nin vefatına kadar olan dönemde İslam Dünyası'nın durumu birkaç açıdan ele alınmaya çalışılmıştır. Bunlardan birisi Belazuri zamanına kadar olan siyasi tarih ele alınarak hakkında çok az bilgi bulunan müellifimizin hayatı bu siyasi ortam paralelinde görülmeye çalışılmıştır. İkinci kısımda yine Belazurî'ye kadar olan dönemdeki tarih yazıcılığı değerlendirilmeye çalışılmış ve müellifimizin bu kontekstteki yerine bakış yapılmıştır. Belazuri'nin mesleği olan katipliğin doğası ve Belazuri'nin tarihçiliği konularına ayrılarak tamamen Belazuri üzerine yoğunlaşılmıştır. İkinci Kısımda Ensabu'l-Eşraf'ın Abbasoğulları kısmının kaynakları incelenmiştir. Bu kısımda Emeviler kısmında bulunmayan raviler ayrıntıyla (hem kendileri hem hocaları hem de talebeleri) ele alınmış, bu insanların kimler, nasıl insanlar oldukları üzerindeki mümkün bütün bilgiler biraraya getirilmeye çalışılmıştır. Ayrıca bizim çalışmamızın farklı yönü bu ravilerin aynı zamanda rivayetlerinin de ne kadar orijinal olduğu konusunun araştırılmış olmasıdır. Bazı durumlarda raviler hakkında hiçbir bilgiye rastlanılamamış (az olsa da) bu nedenle bu kişilerin rivayetlerinin tarih literatürünün belli-başlı eserlerinde bulunup bulunmadığına da bakılması faydalı olmuştur. Üçüncü ve son kısımda ise, ikinci bölümde ulaşılan bilgilerin istatistiki bir tarzda değerlendirmesi ve araştırmamıza konu olan kısımda Belazuri'nin Abbasilerin siyasi tarihiyle alakalı verdiği bilgilerin Taberi ile hem rivayetin kendisi hem de raviler açısından mukayesesi yapılmıştır. Sonuç bölümünde Belazuri'nin rivayet sırasında kullandığı tabirlerin yorumlanması ve üçüncü bölümde toplu olarak sunulmuş olan bilgilerin yorumları yer almaktadır.