Erken dönem İslam düşüncesinde şer meselesi

Abstract

Bu çalışmanın gayesi, İslâm toplumunda hicrî I ve III. y.y. arasındaki zaman dilimindeşer kavramı ile ilgili cereyan etmiş olan tartışmaları ve görüşleri ele almaktır. Aslında insanlıktarihi kadar eski olan ve modern felsefe zemininde çokça tartışılan şer/ kötülük meselesinin,İslâm mezheplerinin henüz teşekkül etmeye başladığı bu erken dönemde hangi bağlamlardatartışıldığı ve meselenin İslâm düşüncesinde nasıl anlaşılageldiğinin günyüzüne çıkarılmasışüphesiz İslâmi literatür açısından önem arzetmektedir. Bu doğrultuda, şerrin kavramsalçerçevesi oluşturulduktan sonra, Kur’an-ı Kerîm ve hadislerde geçen şer kavramlarının hangibağlamlarda söz konusu edildiği ele alınmış ve konuya zemin hazırlama gayesiyle İslâm’ınyayılma sürecinde karşılaştığı yabancı din ve grupların şer anlayışları incelenmiştir. Konununçekirdek kısmını oluşturan ve erken dönem kelamcıları olarak adlandırabileceğimizşahsiyetlerin görüşleri ile şer hakkındaki tartışmalarının ele alındığı bölümde ise İslâmiliteratürde öne çıkmış olan müellifler ve kaynakları esas alınarak, İslâm’ın ilk üç asırlıkmüddetinde, cebir, kader, hür irade bağlamlarında şer meselesinin nasıl anlaşıldığı vetartışıldığı ortaya konmaya çalışılmıştır.

The purpose of this research is to discuss the debates and the discussions concerning theconcept of Evil in the Muslim society between the first and the third century in Hijri calender.As a matter of fact the evil concept is as old as the history of humanity, and it is discussed onbasic basis through the modern philosophy. Islamic sects started to form at this early period ofthe new born Islam, it draws attention how was that issue discussed, and at which contexts wasit used, and how it was understood in Islamic thought. Accordingly, after the concept of evil isconstrucred, in order to analyze at Holy Quran and Hadith Sharif. In the main chapter of thisthesis, opinions of scholars who we may to name them theologians of early period, anddiscussions between them are approached. An effort was made to prove how was the issue ofevil discussed in the context of compulsion, predestination, and free will in the first threecenturies of the Islamic era, using the guidance of a wide variety of distinguished authors andtheir sources in the Islamic world.