IV. Murad’ın Bağdad’ı fethine dair iki eser: Nurî ibrahim, fetihname-i Bağdad - kadı-zade Ahmed Çelebi, Fetihname-i Bağdad (transkripsiyon - değerlendirme)

Abstract

Bu çalışmada Nûrî İbrâhîm’in Fetih-nâme-i Bağdâd-ı Bihişt-âbâd’ı ve Kādî-zâde Ahmed Çelebi’nin Fetih-nâme-i Bağdâd’ı ele alınarak tahlil ve transkribe edilmiştir. IV. Murad’ın 1638’deki Bağdad seferini konu edinen bu iki fetih-nâmenin sefere iştirak eden müellifler tarafından müşahedeye ve sözlü kaynaklara dayanılarak yazılması, ismi geçen eserlerin önemini artırmaktadır. Çalışmaya konu olan fetih-nâmelerin muhtevasında, 1638 tarihindeki sefer, muhasara, fetih ve sulh süreciyle ilgili olarak orijinal bilgiler bulunmaktadır. Bu çalışma giriş ve metin olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde “fetih-nâme” türü hakkında bilgi verilerek IV. Murad tarafından gerçekleştirilen Bağdad’ın fethini konu edinen fetih-nâmeler tanıtılmıştır. Nûrî İbrâhîm’in hayatı ve eserleriyle ilgili bilgiler verildikten sonra müellifin fetih-nâmesi ele alınmış ve bu eserin; telif sebebi ve tarihi, muhtevası, kaynakları, kaynak değeri, üzerinde yapılan çalışmalar ve dil-üslup özellikleri hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. Akabinde diğer fetih-nâmenin sahibi olan Kādî-zâde Ahmed Çelebi’nin hayatıyla ilgili bilgiler verildikten sonra müellifin eseri ele alınmış ve aynı yöntemle incelenmiştir. Müteakiben metnin tesisinde takip edilen usul hakkında açıklamalar yapılmış ve sırasıyla transkribe edilen metinler verilmiştir. Fetih-nâme, Osmanlı, Safevi, Özbek, Babür, IV. Murad, Şah Safî, Bağdâd, Bağdâd Kalesi, Bağdâd Seferi, Mısır, Musul, Kerkük.

This study comprises the analyses and the transcriptions of Fetih-nâme-i Bağdâd-ı Bihişt-âbâd by Nûrî İbrâhîm and Fetih-nâme-i Bağdâd by Kādî-zâde Ahmed Çelebi. Both fetih-nâmes which describe the Baghdad campaign of IV. Murad in 1638 rise in importance by the virtue of the fact that they were written based on the observations and oral sources of the authors who participated in the campaign. The works offer original informations about the Baghdad campaign, siege, conquest and peace process. This study consists of two parts including introduction and text. In introduction, general informations about the type of “fetih-nâme” are given and all fetih-names on Baghdad conquest by IV. Murad are introduced. Following the informations about the life and works of Nûrî İbrâhîm, the fetih-nâme of aforementioned author is handled and examined taking account of its reason of writing (sebeb-i telif), date of writing, content, sources, value as a source, the studies on it, and language properties. Right after that, life of the owner of the other fetih-nâme, Kādî-zâde Ahmed Çelebi, are mentioned and his work is handled and evaluated in the same method. Following this, the method by which this thesis is created is clarified and the transcriptions are respectively offered. Fetih-nâme, Ottoman, Safavid, Uzbek, Babur, IV. Murad, Shah Safi, Baghdad, Castle of Baghdad, Conquest of Baghdad, Egypt, Mosul, Kirkuk.