Töre Bitiki : Gregoryan Muhiti Kıpçak Türkçesi Yasa Kitabı (inceleme-tenkitli metin-Türkiye Türkçesine aktarma-dizin)

Abstract

Töre Bitiki, Gregoryan Kıpçakların hayatlarını düzenleyen, toplumsal ilişkilerini belirleyen bir hukuk metnidir. Mihitar Goş tarafından 12. yüzyılda Hay diliyle yazılan Dadastan Girk (Yargı Kitabı) 1518-1519 yılları arasında Hay dilinden Latinceye, 1523 yılında Kral I. Zigmont himayesinde Latinceden Lehçeye ve aynı tarihte Lehçeden Gregoryan Muhiti Kıpçak Türkçesine çevrilmiştir. Bu çeviri sırasında, Dadastan Girk’in giriş bölümü ve 98 maddesi Hay dilinden Kıpçak Türkçesine doğrudan çevrilmiş ve bu bölümlere ek olarak 24 madde Gregoryan Kıpçaklar tarafından Kıpçak Türkçesi ile eklenmiştir. Bu 24 ek madde dışında, Yargılama Usulü Yasaları bölümü tamamıyla Gregoryan Kıpçaklar tarafından yazılmıştır. Bu sayede Töre Bitiki metni sadece çeviri bir metin değil aynı zamanda Gregoryan Kıpçaklar tarafından yeniden oluşturulmuş bir metin olma özelliği kazanmıştır. Töre Bitiki metni üzerine olarak hazırlanan bu çalışma Giriş, İncelemesi, Tenkitli Metin, Türkiye Türkçesine Aktarım, Dizin olmak üzere beş ana bölümden oluşmaktadır. Bu çalışmada Kıpçakların yayılma alanlarına, Gregoryan Kıpçaklara, Gregoryan Muhiti Kıpçak Türkçesini ortaya çıkaran tarihî arka plana ışık tutmak hedeflenmiştir. Töre Bitiki metninin dilini tüm yönleriyle incelemek, bu eserin tamamının Türkiye Türkçesine aktarımını yaparak bu yasa metninin Türkiye’deki Türkoloji çalışmalarına ve diğer disiplinlerin bilimsel çalışmalarına kaynak olarak sunmak amaçlanmıştır.Tore Bitiki is a law text that regulates the lives and determines the social relationships of the Gregorian Kipchaks. The Dadastan Girk (Book of Judgments), written in the Hay language by Mihitar Goş in the 12th century. It was translated from the Hay language to Latin between 1518-1519. It was translated from Latin into Polish under the auspices of King Zigmont I in 1523, and from Polish into Gregorian Zone Kipchak Turkish on the same date. The Töre Bitiki text not only serves as a translated text but also has the characteristic of being a text that has been reconstructed by the Gregorian Kipchaks. This study, prepared as a doctoral thesis on the Tore Bitiki text, consists of five main sections: Introduction, Analysis, Critical Text, Transfer to Turkish Turkish, and Index. The aim of this study is to shed light on the historical background related to the spread of the Kipchaks, the Gregorian Kipchaks, and the historical context that gave rise to the Gregorian Zone Kipchak Turkish. In this study, the aim is to comprehensively examine the language of the Tore Bitiki text and provide a complete translation of the entire text into Turkish Turkish. The objective is to offer this legal text as a source for Turkish studies in Turkey and for the scientific research of other disciplines.