İslam hukukunda şahsa bağlı sınırlı ayni haklar: İntifa ve sükna hakları

Abstract

ÖNSÖZ İnsanlık tarihinin en önemli kavramlarından birisi olan hak kavramı hiç şüphesiz İslam dininin de büyük önem atfettiği hususlardan biridir. Modernleşme sürecindeki İslam hukukuna dair yapılan çalışmaların da eksenini teşkil eden hak mefhumunun, eşya hukukuyla ilgili olan aynî haklar bölümü değişik başlıklar altında muasır müellifler tarafından ele alınmış ve bu hususta hayli mesafe katedilmiştir. Buna rağmen modern batı hukukuyla ilgili eserlerle mukayese edildiğinde yapılması gereken çalışmaların yapılanlardan daha fazla olduğu muhakkaktır. Eşya hukukunun sınırlı aynî haklar kapsamında, irtifak hakları içinde ve şahsî irtifaklar başlığıyla ele alınan intifâ ve süknâ haklarının muasır İslam eşya hukuku çalışmalarında yeterince yer almadığı görülmektedir. Birçok eserde ya bir iki konu başlığı çerçevesinde ele alınmakta ya da birkaç paragrafta değinilmekte, batı hukuku çalışmalarındaki genişlik ve derinlik bulunmamaktadır. Bunda, modern hukuk metot ve sistematiğini esas alan muasır İslam hukuku eserlerinin henüz yeni sayılabilecek bir geçmişe sahip olması ve gelişme sürecinde bulunması etkili olmuştur. Tez konusu olarak intifâ ve süknâ haklarını seçmemizin başlıca sebeplerinden biri, bu süreç içinde yeterince işlenmemiş bir konuyu ele alarak gücümüzün yettiği kadarıyla bir katkıda bulunma isteğimizdir. Aynı zamanda çalışmamızın, bu konuda yapılacak sonraki çalışmalar için bir ilk adım olmasını temenni etmekteyiz. İslam eşya hukukunda hak kavramıyla ilgili tartışmaların hâlâ canlı olması ve bir netliğe kavuşmamış bulunması ve aynı zamanda esas konumuz olan intifâ ve süknâ haklarının da temelini oluşturması, öncelikle hak kavramı ve hak tasnifleri üzerinde genişçe durmamızı gerekli kılmıştır. Ayrıca intifâ ve süknâ hakkının genel hükümlerini elde edebilme amacıyla klasik fıkıh kaynaklarında fazlasıyla ele alınan bazı konuların tekrar ele alınma ihtiyacı, çalışmamızın biraz daha genişlemesine sebep olmuştur. Tezin meydana getirilmesinde başlangıçtan itibaren karşılaştığımız birçok müşkilin hallinde esirgemediği kıymetli şahsî yardımlarıyla ve çalışmalarım esnasında gösterdiği samimi ilgileriyle bana destek olan danışman hocam Prof. Dr. Salih Tuğ beye teşekkür etmeyi kendim için bir şeref borcu telakki etmekteyim. Ayrıca gerek araştırmalarım esnasında ve gerekse tashih ve tenkit aşamalarında ciddi katkılarda bulunan Dr. Kemal Yıldız beye teşekkür ederim.