Suyûtî'nin uydurma hadisler konusunda İbnü'l-Cevzî'ye yönelttiği eleştiriler

Abstract

Bu çalışma uydurma hadisler konusunda Celâleddîn es-Suyûtîʼnin (ö. 911/ 1505) İbnüʼl-Cevzîʼye (ö. 597/ 1201) yönelttiği itiraz ve eleştirileri konu edinmektedir. Tefsîr, hadis, fıkıh, tarîh gibi çeşitli alanlarda irili ufaklı yüzlerce eser telif eden İbnüʼl-Cevzîʼnin el-Mevzûʻâtuʼl-kübrâ adlı kitabı uydurma hadis literatürünün baş yapıtlarından sayılmaktadır. Eser tertip ve kapsamlılık açısından beğenilmişse de muhtevası yönüyle yoğun tenkitlere maruz kalmıştır. Tenkitlerin temelinde eserde uydurma denilemeyecek nitelikte hadislere yer verilmiş olması yatmaktadır. İbnuʼs-Salâh (ö. 643/ 1245), Zehebî (ö. 748/ 1347), İbn Kesîr (ö. 774/ 1372), Bulkînî (ö. 805/ 1402), İbn Hacer (ö. 852/ 1448) ve İbn Arrâkʼın da (ö. 963/ 1555) aralarında yer aldığı birçok hadis münekkidi eserin uydurma olmayan hadisler ihtiva ettiğini vurgulamışlardır. Belki de esere bu hususta en kapsamlı ve geniş eleştiriyi velûd âlim Suyûtî yöneltmiştir. O, el-Mevzûʻâtʼın tehzîb ve ihtisârı niteliğindeki el-Leâlî el-masnûʻa fiʼl-ehâdîsiʼl-mevzûʻa adlı eserinde İbnüʼl-Cevzîʼyi eleştirmiş, birçok hadise uydurma hükmü verilemeyeceğini ileri sürmüştür. Daha sonra el-Leâlî el-masnûʻaʼdaki tenkitlerini en-Nüketüʼl-bedîʻât aleʼl-Mevzûʻât adlı eserinde toplayarak müstakil bir kitap haline getirmiştir. Sonrasında da en-Nüketüʼl-bedîʻâtʼı ihtisar ederek et-Taʻakkubât aleʼl-Mevzûʻât adlı eserini oluşturmuştur.Suyûtî, el-Mevzûʻatʼta geçen üç yüz kırk kadar hadise uydurma hükmü verilemeyeceğini savunmaktadır. Söz konusu hadislerin bir kısmını sahîh ve hasen olarak nitelerken çoğunun zayıf hadis kategorisinde değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bununla birlikte savunduğu birçok hadis hakkında hüküm belirtmemiştir. Ancak bu türden hadisleri en azından zayıf kategorisinde gördüğünde kuşku yoktur. O, İbnüʼl-Cevzîʼnin uydurma hükümlerine itiraz ve eleştiriler yöneltirken çeşitli gerekçe ve argümanlar ileri sürmüştür. Bu çalışmada Suyûtîʼnin itirazlarında dayandığı gerekçeler ve eleştirilerinde ne derece isabetli olduğu hadis usûlü kriterleri ve diğer hadis alimlerinin yorumları ışığında tespit edilmeye çalışılmıştır.

This study analyzes the objections and criticism of Jalāl al-Dīn al-Suyūṭī (d. 911/ 1505) towards Ibn al-Jawzī (d. 597/ 1201) about fabricated hadiths. al-Mawḍūʻāt al-kubrā of Ibn al-Jawzī, who also wrote hundreds of books and booklets in various fields of Islamic scholarship, is one of the masterpieces in this subject. It took great credit from scholars as well as intense criticism. The focus of criticism lies in the fact that numerous hadiths included in the book are not actually fabricated. Many scholars such as Ibn al-Ṣalāḥ (d. 643/ 1245), al-Dhahabī (d. 748/ 1347), Ibn Kathīr (d. 774/ 1372), al-Bulqīnī (d. 805/ 1402), Ibn Ḥajar (d. 852/ 1448) and Ibn ʻArrāq (d. 963/ 1555) emphasized this point. Perhaps the most comprehensive and widespread criticism of this book has been undertaken by al-Suyūṭī who authored dozens of valuable works in various branches of hadith. In al-Laʼālī al-maṣnūʻa fī al-ahādīth al-mawḍūʻa, he claimed that many hadiths in this book cannot be considered fabricated. Then, he collected his criticism in al-Laʼālī al-maṣnūʻa into a book titled al-Nukat al-badīʻāt ʻalā al-Mawḍūʻāt, a separate book on al-Mawḍūʻāt. And finally, he produced al-Taʻaqqubāt ʻalā al-Mawḍūʻāt by summarizing al-Nukat al-badīʻāt. al-Suyūṭī argues that around three hundred hadiths in al-Mawḍūʻāt cannot be considered fabricated. He emphasized that some of these hadiths are ṣaḥīḥ and ḥasan; whereas the majority should be evaluated in the weak hadith category. After all, he does not express any conclusive opinion about many hadiths he defends. However, there is no doubt that he sees these hadiths in the week category at least. al-Suyūṭī put forward various reasons and arguments while directing objections and criticisms to Ibn al-Jawzī. In this study, I have attempted to determine how accurate al-Suyūṭīʼs objections are, in light of the rules of hadith methodology and the opinions of other hadith scholars.