Türkiye’de büyük sermaye grupları finans kapital ve faaliyet çeşitliliği üzerine bir inceleme

Abstract

TÜRKİYE’DE BÜYÜK SERMAYE GRUPLARI FİNANS KAPİTAL VE FAALİYET ÇEŞİTLİLİĞİ ÜZERİNE BİR İNCELEME Bu çalışmada, Türkiye’de genellikle holding biçiminde organize olan büyük sermaye grupları, kapitalist gelişme ve finans kapitalin oluşumu perspektifinden analiz edilmiştir. Kapitalist üretimin dinamikleri belirli bir aşamada finans kapitalin ortaya çıkışına yol açmaktadır. Türkiye gibi ülkelerde finans kapital, genel bir kural olarak, çok-faaliyetli ya da ‘çeşitlenmiş’ iş grupları biçimindedir. Türkiye’de büyük sermaye gruplarını inceleyen çalışmalar çok az sayıdadır. Bunların içinde, kapitalist gelişme teorisine dayananlar çeşitlenme olgusunu açıklama gereği duymamakta; çeşitlenmeyi açıklamaya çalışanlar da kapitalist gelişme teorisini kullanmamaktadır. Bu çalışmada, çeşitlenme olgusunu finans kapital kavramı çerçevesinde açıklayabilmek için, yirmi sermaye grubunun zaman içindeki faaliyet çeşitlilikleri incelenmiştir. Belirli bir sektörde tekel konumuna gelen ve finans kapital niteliği kazanan sermayelerin çeşitlenmeye ve holding formunda örgütlenmeye yöneldikleri bulgulanmıştır. Çeşitlenme, temelde bir ‘iç sermaye piyasası’ oluşturma yöntemi olarak işlev görmüştür. Ancak, sermayenin uluslararasılaşmasının son yıllarda hızlanması nedeniyle önemini yitirmektedir.

BIG CAPITAL GROUPS IN TURKEY A STUDY ON FINANCE CAPITAL AND DIVERSIFICATION In this study, big capital groups, which are usually organized as holdings in Turkey, has been analysed within the perspective of capitalist development and the formation of finance capital. The dynamics of capitalist production, at a certain stage, result in the emergence of finance capital. In countries like Turkey, as a general rule, finance capital has the form of multi-activity or ‘diversified’ business groups. The number of studies which investigate the big capital groups in Turkey are very few. Within these, the ones that depend on the theory of capitalist development do not feel the need to explain the fact of diversification; and the ones that try to explain diversification do not use the theory of capitalist development. In this study, in order to explain diversification within the frame of the finance capital concept, the diversification in time of twenty capital groups is investigated. It has been found that capitals that occupy a monopoly position in a certain sector and acquire the character of finance capital tend to diversify and to organize in holding form. Diversification has basically functioned as a method to form an ‘internal capital market’. However, because of the increasing internationalization of capital in recent years, it is losing importance.