Hüsameddin Ertürk'ün hayatı ve faaliyetleri (Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Türk istihbaratında tarihi devamlılık)

Abstract

Hüsameddin Ertürk (1874-1961), 1894’te Harp Okulu’ndan mezun olarak askerlik hayatına atılmıştır. Erzurum’da görevli olduğu yıllarda 2 Nolu İttihat ve Terakki Kulübü’nü kurmuştur. Sırasıyla, Birinci Balkan Harbi, İkinci Balkan Harbi, Birinci Dünya Harbi ve İstiklal Harbi’ne katılmıştır. Harbin bitişini takiben Teşkilat-ı Mahsusa’ya nasbı yapılmış ve kendisinin istihbarat hayatı başlamıştır. Hüsameddin Bey, Teşkilat-ı Mahsusa’da Doğu ve Batı Afrika Sevkiyat, Planlama ve Özlük İşlemleri ve Kurye Şubesi Müdürü olarak önemli lojistik ve istihbarat faaliyetlerinde bulunmuştur. Sonraki yıllarda Teşkilat-ı Mahsusa’nın tasfiyesi ile de görevlendirilmiştir. İstanbul’un işgal edilmesinden sonra Hüsameddin Bey, Topkapı Teşkilatı’nda istihbari faaliyetlerde bulunmuştur. Topkapı Teşkilatında, silah, cephane ve zabitan sevki ile istihbarat toplama faaliyetlerinde bulunmuştur. Hüsameddin Bey, Padişah’a suikast planlamak ve emrinde on binlik silahlı direniş gücü bulundurmak suçlamaları ile Kürt Nemrud Mustafa Paşa başkanlığındaki Divan-ı Harp’e çıkarılmış ve bir süre adliye tutukevinde kaldıktan sonra salıverilmiştir. Daha sonra Ankara’ya gitmek üzere İstanbul’dan ayrılmıştır. Ankara’ya geçen Hüsameddin Bey, Fevzi Çakmak’a doğrudan bağlı istihbarat örgütünün kurucusu ve reisi olmuştur. Hüsameddin Bey, örgütü Ankara’dan yöneterek İstanbul ile haberleşmeyi sağlamıştır. İstanbul’un fiilen işgalinin sona erip teslim alınmasının ardından Mim Mim Grubu da resmen lağvedilmiştir. Sonrasında İstanbul’a dönen Hüsameddin Bey, Beylerbeyi semtine yerleşerek burada vefat etmiş ve Küplüce Mezarlığı’na defnedilmiştir. Bu çalışmanın gayesi Hüsameddin Ertürk’ün hayatı, faaliyetleri ve eserleri üzerinden Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Türk istihbaratındaki tarihi devamlılığa vurgu yapmaktır. Aynı zamanda Hüsameddin Ertürk’ün faaliyette bulunduğu kurumlarla olan ilişkisini akademik metinler ve arşiv belgeleriyle destekleyerek bilimsel bir çalışma üretmek amaçlanmıştır.

Hüsameddin Ertürk (1874-1961) embarked on his military career in 1894 after graduating from the Military Academy. During his service in Erzurum, he founded the No. 2 Committee of Union and Progress Club (CUP). Throughout his career, he participated in the First Balkan War, the Second Balkan War, the First World War, and the Turkish War of Independence. Following the end of the war, he was appointed to Teşkilat-ı Mahsusa, marking the beginning of his intelligence career. In Teşkilat-ı Mahsusa, Hüsameddin Bey played a critical role as the Director of the East and West Africa Logistics, Planning and Personnel Affairs, and Courier Branch, where he was involved in significant logistics and intelligence operations. He was later tasked with the dissolution of Teşkilat-ı Mahsusa. After the occupation of Istanbul, he continued his intelligence activities with the Topkapı Organization, which was involved in the transportation of arms, ammunition, and officers, as well as intelligence gathering. Charged with planning an assassination attempt on the Sultan and commanding a tenthousand-strong armed resistance, he was brought before the Divan-ı Harp under the chairmanship of Kurdish Nemrud Mustafa Pasha. After a period in judicial detention, he was released and subsequently departed for Ankara. In Ankara, Hüsameddin Bey established and led an intelligence organization reporting directly to Fevzi Çakmak. From Ankara, he coordinated operations and communications with Istanbul. Following the end of the actual occupation and the subsequent recapture of Istanbul, the Mim Mim Group was officially disbanded. Returning to Istanbul thereafter, Hüsameddin Bey settled in the Beylerbeyi district, where he passed away and was buried in Küplüce Cemetery. This study aims to emphasize the historical continuity of Turkish intelligence from the Ottoman Empire to the Republic through an examination of Hüsameddin Ertürk's life, activities, and works. By utilizing academic texts and archival documents, this study strives to produce a comprehensive and scholarly account of his contributions and affiliations with various institutions.