Türkiye’de sermaye birikimi sürecinde kentsel gelişme dinamikleri açısından Adapazarı

Abstract

Kapitalist gelişme süreci içerisinde sermaye birikiminin aldığı biçimler kendisine has toplumsal ilişkileri de beraberinde getirmektedir. Bu çalışmanın amacı, kapitalist gelişme sürecine geç eklemlenen bir ülke olarak Türkiye'de kentsel yapıların oluşma sürecinde, değişen sermaye birikimi biçimleri dolayında, ortaya çıkan toplumsal ilişkileri anlamaya çalışmaktır. Çalışma, doküman ve yazılı kaynak taraması dışında, görüşme tekniği kullanılarak yapılan, bir saha araştırması sonucunda geliştirilmiştir. Çalışmanın konusunu oluşturan saha, Sakarya İlinin merkezi, Adapazarı'dır. Adapazarı, 17 Ağustos 1999 tarihinde yaşanan Doğu Marmara Depreminde en çok can ve mal kaybının yaşandığı yerlerden biri olmuştur. Bölgenin Kuzey Anadolu Fay hattına yakınlığı ve zeminin yerleşime elverişli olmadığı konusunda hazırlanan pek çok rapor ve uyarıya rağmen Adapazarı kenti yaşadığı depremlerden sonra sürekli aynı yerde kurulmuştur. Dolayısıyla Adapazarı sermaye birikiminin değişen biçimleriyle bağlantılı olarak kentin somut yapılarının oluşmasında rol oynayan aktörlerin davranışları sonucunda ortaya çıkan yerleşim düzeni açısından ilgi çekmektedir. Çalışma sonunda, Adapazarı'nda ticari sermaye birikimini sağlama olanağı yakalayan aktörlerin aynı zamanda hatırı sayılır kentsel arazi sahipleri oldukları ortaya çıkmaktadır. 1960'lı yıllarla birlikte ticari sermaye birikimlerini küçük ölçekte sanayi yatırımına dönüştüren bu aktörler, 1970'lerin sonunda içe dönük birikim sürecinin krize girmesi nedeniyle sermaye birikimlerini sürdürebilmek için kentsel alanın yapılandırılması sürecine girmişlerdir. Yerel örgütlerle yakın ilişkileri olan aktörler bu süreçten sağladıklar birikimi yatırımlarını finanse etmek için kullanmışlardır. Aktörlerin yapsatçılık yöntemiyle örgütledikleri konut piyasasında ortaya çıkan görüntü, Türkiye'nin diğer büyük kentlerinde yaşanan apartmanlaşma süreciyle benzer bir şekilde gelişmiştir. Böylece doğaya ve insan yaşamına uygun olmayan sağlıksız çevrelerin oluşması kaçınılmaz olmuş, 17 Ağustos 1999'da yaşanan depremle bu gerçek tekrar tescillenmiştir The shapes of the capital accumulation in the capitalist process is bringigng private social relations with themselves as well.The purpose of this study is to try to understand the appearing social relations in the process of the forming of the urban constructions in Turkey, a country entering the capitalist developing process late. The study has been formed as a result of a field inquiry in which interwiev technique had been used with the techniques of document and written sources examining. The field of the study's subject is Adapazarı, the centre of Sakarya Administrative Province. Adapazarı is one of the places where lifes and goods losses are too much in the Eastern Marmara earthquake on 17 August 1999.Adapazarı city has always been set up in the same area after the earthquakes lived despite being close to the North Anatolia Fracture and many reports stating that the ground is not convenient for a city to be set up. Consequently, Adapazarı is attracting interest because of the order of the settling in, appearing as a result of the behaviours of the actors rolling in the building of the concrete constructions connected with the changing shapes of the capital accumulation. As a result of the study, it has been observed that those actors, found the capital accumulation getting oppurtunity are also the important urban land owners. Those actors,returned their commercial capital accumulations into low scaled industrial investments in the period of 1960s, entered the process of the making urban field constructed since the internal accumulation process entered the crises at the end of 1970s. Actors, having close relations with the local organizations have used their accumulations they had got in this process to finance their investments.The image, appearing in the construction market the actors organized with construct-sell method. So, it has been unescapable for the unhealthy environments, unconvinient for the to human life and the nature be appeared. This situation has been proved and registered again with the earthquake on 17 August 1999.