Zihin engelli bireylerin ebeveynlerinin ebeveynlik algıları ile umut düzeyleri ve sosyal destek algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi : Van İli örneği

Abstract

Bu çalışmada, 6-18 yaş arası zihin yetersizliği gösteren çocukların ebeveynlerinin, ebeveynlik rolüne ilişkin kendilik algıları ile bütünleyici umut düzeyleri ve çok boyutlu algılanan sosyal destek puanları arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada ayrıca ebeveynlerin ebeveynlik rolüne ilişkin kendilik algılarının çeşitli değişkenler açısından farklılaşıp farklılaşmadığının incelenmesi de amaçlanmıştır. Araştırmanın amacına yönelik aşağıdaki sorulara cevap aranmıştır:1)Ebeveynlerin, bütünleyici umut düzeyi ve çok boyutlu algılanan sosyal destek puanları, ebeveynlik rolüne ilişkin kendilik algısı puanlarını anlamlı olarak yordamakta mıdır? 2)Ebeveynlerin, ebeveynlik rolüne ilişkin kendilik algısı ölçeğinin toplam puan ve alt boyutu puanları demografik değişkenlere göre farklılaşmakta mıdır?3)Ebeveynlerin, bütünleyici umut düzeyi ölçeğinin toplam puan ve alt boyut puanları demografik değişkenlere göre farklılaşmakta mıdır?4)Ebeveynlerin, çok boyutlu algılanan sosyal destek ölçeğinin toplam puan ve alt boyut puanları demografik değişkenlere göre farklılaşmakta mıdır?Araştırmanın çalışma grubunu 2016-2017 yılında Van ilinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı özel eğitim uygulama okulları ve ilköğretim-ortaöğretim okullarına devam eden 6-18 yaş aralığında zihin yetersizliği gösteren çocukları olan 98’i (%56) anne, 77’si (%44) baba olmak üzere toplamda 175 ebeveyn oluşturmuştur.Araştırmanın verileri, araştırmacı tarafından hazırlanan kişisel bilgi formu, ebeveynlik rolüne ilişkin kendilik algısını belirlemek için Ebeveynlik Rolüne İlişkin Kendilik Algısı Ölçeği (ERKA), ebeveynlerin umut düzeylerini belirlemek için Bütünleyici Umut Ölçeği ve ebeveynlerin sosyal destek algılarını belirlemek için Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği kullanılarak toplanmıştır.Bu çalışmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Zihin yetersizliği gösteren çocuğa sahip ebeveynlerin ebeveynlik rolüne ilişkin kendilik algıları ile bütünleyici umut düzeyi ve çok boyutlu algılanan sosyal destek algıları arasındaki ilişkiyi belirlemeye dair toplanan veriler SPSS 17 istatistik kullanılarak analiz edilmiştir.Araştırmanın birinci amacına yönelik analiz sonuçlarına bakıldığında; ERKA Ölçeği rol doyumu alt boyutu ile Bütünleyici Umut Ölçeği alt boyutlarından güven/ inanç ve olumlu gelecek oryantasyonu arasında pozitif yönlü bir ilişki; ERKA Ölçeği alt boyutlarından yatırım algısı ile Bütünleyici Umut Ölçeği alt boyutlarından güven/ inanç ve olumlu gelecek oryantasyonu ile negatif yönlü anlamlı, perspektif yoksunluğu ile pozitif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Ayrıca ERKA Ölçeği alt boyutlarından yeterlilik, rol doyumu ve yatırım ile Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği alt boyutları arasında bir ilişki bulunamamıştır. ERKA Ölçeği rol dengelemesi alt boyutunun ise Bütünleyici Umut Düzeyi alt boyutlarından sosyal ilişkiler/ bireysel değer, güven/ inanç, olumlu gelecek oryantasyonu ile pozitif yönlü, perspektif yoksunluğu ile negatif yönlü ilişki içinde olduğu görülmüştür. Olumlu gelecek oryantasyonu ve perspektif yoksunluğunun ise ERKA Ölçeği rol dengelemesi alt boyutunun anlamlı yordayıcısı olduğu belirlenmiştir. Ayrıca rol dengelemesinin Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği aile alt boyutu ile pozitif yönlü bir ilişki içinde olduğu da çıkan sonuçlar arasındadır.Araştırmanın ikinci amacına yönelik analiz sonuçları incelendiğinde; bazı gruplar arasında anlamlı bir fark olduğu belirlenmiştir. ERKA Ölçeği yatırım alt boyutunun eğitim durumu değişkenine göre eğitim düzeyi ‘okur-yazar olmayanlar’ olarak tanımlananlar ile ‘ilkokul-ortaokul’ olarak tanımlananlar arasında ilkokul-ortaokul olanlar lehine anlamlı bir farklılık olduğu belirlenmiştir. Ayrıca ERKA Ölçeği rol doyumu ve rol dengelemesi alt boyutlarına ebeveynlerin sahip oldukları çocukların yetersizlik durumu değişkenine göre bakıldığında hafif düzey ve orta düzey zihin yetersizliği lehine anlamlı bir fark bulunmuştur. Araştırmanın üçüncü ve dördüncü amacına yönelik analiz sonuçları incelendiğinde ise zihin yetersizliği gösteren çocuğu olan ebeveynlerin bütünleyici umut düzeylerinin eğitim durumları okur-yazar olmayanlara göre ilkokul-ortaokul olanlar ve lise mezunu olanlar lehine anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Aynı zamanda çocuklarının yaşı ve yetersizlik durumu değişkenine göre bütünleyici umut düzeylerine bakıldığında; çocuklarının yaşı 10-13 ile 14-18 olanlar arasında 10-13 yaşında çocuğu olanlar lehine ve ikili gruplarda (hafif düzey-orta düzey; hafif düzey-ağır düzey; orta düzey ve ağır düzey) yetersizlik düzeyi daha hafif olan lehine anlamlı bir farklılık gösterdiği bulunmuştur. Zihin yetersizliği gösteren çocuğu olan ebeveynlerin bütünleyici umut düzeyi alt boyut ve toplam puanının çocuğun ve ebeveynin cinsiyet durumuna göre farklılaşmadığı; ayrıca ebeveynlerin çok boyutlu algılanan sosyal destek ölçeği alt boyutları ve toplam puanının demografik değişkenlere göre farklılaşmadığı görülmüştür.This study aims to examine the relationships among self perception of parental role, levels of integrative hope and multidimensional perceived social support of the parents of 6-18 years-old children who have intellectual disabilities. In addition, this study aims to determine whether these perceptions differ in terms of various variables. In accordance with the study goal, the answers to the following questions are sought:1)Do parents’ integrative hope and multidimensional perceived social support scores significantly predict the self perception of parental role scores?1)Do the total scores of the Self Perception of Parental Role and its sub-dimensions differ in terms of certain demographic properties?2)Do the total scores of Integrative Hope Scale and its sub-dimensions differ in terms of certain demographic properties?3)Do the total scores of Multidimensional Scale of Perceived Social Support and its sub-dimension differ in terms of certain demographic properties?The study sample consists of 175 parents (98 mothers, 56%; and 77 fathers, 44%) who have children with intellectual disabilities and who were attending public special education and primary-elementary schools in Van city during the 2016-2017 academic year.The study data was collected using a personal information form which was designed by the researcher, the Self Perception of Parental Role (SPPR) to determine self-perceptions of parents, the Integrative Hope Scale (IHS) to determine the levels of hope of the participant parents and the Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS) to see social support perceptions. A relational screening model was adopted in the study. The study data was analyzed with SPSS 17 statistics program.To the analysis results related to the first goal of the study, there was a positive correlation between the SPPR’s sub-dimension satisfaction gained from parenting and IHS’s sub-dimensions reliance/ belief and positive future orientation. Additionally, a negatively meaningful correlation was also found between SPPR’s sub-dimension investment in child rearing and IHS’s sub-dimensions reliance/ belief and positive future orientation; and a positively meaningful correlation was seen with lack of perspective sub-dimension. Also, no significant correlation was seen between SPPR’s sub-dimensions competency, role satisfaction and investment and MSPSS’s sub-dimensions. SPPR’s sub-dimensions the balance of parenting role was in positive correlation with IHS’s sub-dimensions social relations/ personal values, reliance/ belief, positive future orientation; and it was in a negative correlation with the lack of perspective sub-dimension. It was found to be the predictors of only positive future orientation and lack of perspective sub-dimensions. Also, a positive correlation was found between MSPSS’s sub-dimension family and the balance of parenting role sub-dimension.The analysis results related to the second goal of the study suggested that there were statistically significant differences among certain groups. In terms of SPPR’s investment sub-dimension’s educational status, a meaningful difference was seen between the illiterate and primary-elementary school graduates. This difference was in favor of the second group. Additionally, a significant difference was found in favor of the children with mild and less severe intellectual disabilities in terms of SPPR’s sub-dimension parenting role satisfaction and balancing.To the results related to the third and fourth goals of the study, meaningful differences were found among the illiterate, primary-elementary school graduate and high school graduate parents in terms of integrative hope levels. It was assumed that the higher level of education status correlated positively to higher levels of integrative hope. Additionally, in terms of age and disability status of the participant children, meaningful differences were in favor of 10-13 year-older group rather than 14-18 year-older, while similar results were found in favor of the group with mild disabilities among those with mild, middle and severe disabilities. It was also found that the participant parents’ integrative hoping level sub-dimension and total scores did not differ on the basis of the gender of child and parent variable; similarly, MSPSS’s sub-dimension and total scores did not differ in terms of demographic variables.