Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanısı alan çocuk ve ergenlerde empatik yanıt verebilme, duygusal yüz ifadelerinin tanınması, empati-agresyon ilişkisi ve ilaç tedavisinin empati becerileri üzerine etkileri

Abstract

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ilkokul çağındaki çocuklarda en sık görülen nörodavranışsal bozukluktur. DEHB çoğu zaman karşıt olma karşı gelme bozukluğu (KOKGB), davranım bozukluğu (DB) ve içselleştirme bozuklukları ile birliktelik göstermektedir. DEHB’li çocuklarda, empati becerileri ve duygu ifadesi tanıma gibi sosyal bilişsel becerilerde bozulmalar olduğunu bildiren çalışmalar bulunmaktadır. Bu çalışmalarda empati becerilerindeki yetersizlikler farklı nedenlere bağlanmıştır. DEHB tedavisinin empati becerileri üzerine etkilerini araştıran bir çalışma literatürde bulunamamıştır. Bu çalışmada kliniğe ilk kez başvuran ve DEHB tanısı alan 8-14 yaş grubu çocuk ve ergenlerin mizaca bağlı ve durumsal empati becerileri ile duygusal yüz ifadesi tanıma becerileri yaş ve cinsiyet açısından benzer kontrol grubu ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Çalışmaya, hasta grubu olarak daha önceden DEHB’e yönelik ilaç tedavisi kullanmayan 65 çocuk ve kontrol grubu olarak bir ilköğretim okulundan 61 sağlıklı çocuk dahil edilmiştir. Olguların sosyodemografik özellikleri ayrıntılı bir formla, klinik değerlendirmeleri Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli ile, duygusal ve davranışsal sorunları 4-18 Yaş Çocuk ve Gençlerde Davranış Değerlendirme Ölçeği ve Conner’s Öğretmen ve Aile Değerlendirme Ölçekleriyle, mizaca bağlı empati becerileri Bryant Empati Ölçeği, KASİ Empati Eğilim Ölçeği Çocuk ve Ergen Formu ve Griffith Ana-baba Empati Ölçeği ile, durumsal empati becerileri Empatik Cevap testi ile, duygusal yüz ifadelerini tanıma becerileri Sözel Olmayan İfadelerin Tanısal Analizi Testi ile ve zeka düzeyleri Wechsler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği-gözden geçirilmiş formu ile değerlendirilmiştir. DEHB’li grubun değerlendirmeleri metilfenidat tedavisi başlandıktan 8-12 hafta sonra tekrar edilerek tedavi sonrası empati becerileri ve duygu ifadesi tanıma becerilerindeki değişimin araştırılması amaçlanmıştır. Çalışma bulgularına göre, DEHB olgularında empati becerilerinde sağlıklı kontrol grubuna oranla yetersizlikler görülmektedir (p<0,05). Bu yetersizlikler DEHB’e eşlik eden KOKGB, saldırgan davranış (agresyon) ve DEHB’nin hiperaktivite-dürtüsellik belirtileriyle ilişkilidir. Empati becerilerinin erkeklerde daha belirgin oranda bozuk olduğu görülmektedir (p=0,01). DEHB’nin ve eşlik eden KOKGB’nin duygu ifadesi tanıma becerilerini etkilemediği (p>0,05), bu becerilerin yaş ile birlikte artış gösterdiği ve kız cinsiyette daha iyi seviyede olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Metilfenidat tedavisinin dikkat fonksiyonlarını iyileştirerek, durumsal empati ve duygu ifadesi tanıma becerilerinde düzelmeler sağladığı görülmektedir (p<0,05). Mizaca bağlı empati becerileri metilfenidat tedavisiyle değişim göstermemektedir (p>0,05). Özellikle davranışsal sorunları olan erkek DEHB olgularında empati değerlendirmelerinin erken dönemde yapılması, davranışsal müdahale programlarının tedaviye eklenmesi bozukluğun prognozu açısından önemli olabilir. kkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, çocuk ve ergen, sosyal biliş, empati, durumsal empati, mizaca bağlı empati, duygu ifadesi tanıma becerisi, agresyon.

Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) is the most frequently seen neurobehavioral disorder in school-aged children. ADHD has a high comorbidity with oppositional defiant disorder (ODD), conduct disorder (CD) and internalizing disorders. There are some studies which show deficiencies in social cognitive abilities including empathy and emotion recognition in children with ADHD. The main causes of deficiencies based on the empathic skills are several on mentioned studies. There were no studies found about the effects of treatment to these skills in ADHD. This study aims to explore the state empathy, the trait empathy and the emotional recognition abilities in a group of children between 8-14 years who were referred to child psychiatry clinic with ADHD symptoms for the first time. We also compared these abilities with a control group of similar age and sex. Sixty-five treatment naive children with the diagnosis of ADHD and 61 non-ADHD children from a mainstream school were recruited in this study. Socio-demographic characteristics of the participants were obtained by a detailed form. Diagnoses were established by using the Kiddie Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia Present and Lifetime Version. Parents were asked to fill in Child Behavior Checklist for Ages 4-18 (CBCL), Conner’s Parent Rating Scale (CPRS) and DSM-IV Checklist; and the teachers Conner’s Teacher Rating Scale and DSM-IV Checklist for affective and behavioral problems. The trait empathy was evaluated using with Bryant Index of Empathy for Children and Adolescents, KASI Empathic Tendency Scale-Child and Adolescent Form and Griffith Empathy Measurement-Parent Rating (GEM-PR) scales. The decoding abilities of emotional facial expressions were tested by Diagnostic Analysis of Nonverbal Accuracy-2 Child and Adult Faces (DANVA-2) and the state empathy were measured by Empathic Response Task (ERT). IQ assessments were made by using Wechsler Intelligence Scale for Children-Revised. A follow up evaluation was performed 8-12 weeks after the initiation of the treatment to evaluate the response and improvement of the empathic skills and the emotion recognition abilities. According to the findings of this study, the level of empathic skills in children with ADHD were lower than the children without ADHD (p<0,05).These deficiencies were positively correlated with hyperactivity and impulsivity symptoms of ADHD and comorbidities with ODD and aggressive behavior. It was seen that boys were less empathic than girls (p=0,01). Emotion recognition abilities were not affected by ADHD and comorbidity of ODD. With age these abilities improved themselves and girls had better scores than boys (p<0,05). It was seen that there were certain improvements of attention functions with methylphenidate (MPH) and this led to the improvements in abilities of emotion recognition and state empathy (p<0,05). Trait empathic skills didn’t show any significant change with MPH (p>0,05). We suggest to assess empathy skills at an early age especially in boys with ADHD having behavioral problems. The addition of behavioral intervention programs to the existing treatment may yield positive effects on the prognosis of the disorder. Key Words: Attention Deficit Hyperactivity Disorder, child and adolescent, social cognition, empathy, state empathy, trait empathy, emotion recognition ability, aggression.