Kudüs Sancağı’nda Osmanlı idaresi (XVIII. yüzyılın ilk yarısı)

Abstract

Bu tez 1699 Karlofça Antlaşması’ndan sonra Osmanlı Devleti’nin idari teşkilatında yapılan bir takım ıslahatların Şam Eyaleti ve Kudüs sancağındaki değişim ve etkilerini incelemektedir. 1700-1757 yılları arası Osmanlı Devleti’nin Kudüs Sancağı’nda Hac kafilelerinin emniyeti noktasındaki faaliyetleri, yerel güçlerin yeniden yapılanma konusunda devletle olan ilişkileri ve Gayr-i müslimlerin kutsal yerlerinin uluslararası arenada yeni bir etken olarak ortaya çıkışı ile devletin yeni koşullara uyum sağlama yeteneği çalışmada ele alınmıştır. Kudüs Sancağı’ndaki idari yetkililerin sancak dâhilinde ve haricinde mükellef oldukları görevlerin mahiyetindeki değişim, devletin mali, idari ve askeri olarak Cerde Askeri’inin ihtiyaçlarının karşılanması hususunda sancağa yüklemiş olduğu yükümlülükler ve sancağın mutasarrıflıktan mütesellimliğe dönüşünde Şam vilayetine tabi oluşu da çalışmanın temel konusudur. Ayrıca tezde yerel güçlerin değişen şartlara göre sancak idaresinde görev alma çabaları ve bu konuda giriştikleri iktidar mücadelesine de değinilmiştir. Nitekim devlet de onları belirlemiş olduğu sınırlar dâhilinde askeri ve mali gayeleri için kullanmıştır. Mevcut çalışma sancakta yaşayan Gayr-i müslimlerin uluslar arası sahada değişen durumdan kimi zaman etkilendiğini göstermektedir. Kutsal yerler konusunda birbirleriyle amansız bir mücadeleye girişen Gayr-i müslim cemaatleri, yabancı devletlerin mukaddes mekânların idaresi başta olmak üzere dini mekânların ziyaret ve bakımları noktalarında ilgisini çekse de Osmanlı Devleti, sancak idaresine müdahale edilmesini engellemiştir. Tezin ele aldığı dönemde devletin icraat sahasına koymuş olduğu idari değişiklikler köklü yapısal değişimlere işaret etmemektedir. Ancak yüzeysel değişimler yapılanmalar yeni ayanların ortaya çıkmasına da neden olmuştur. Eyaleti, Kudüs Sancağı, Hac Kafilesi, Cerde, Kudüs mutasarrıfları, Kudüs ayanları, Bedevi kabileleri, Gayr-i müslimler, Mukaddes Mekânlar.