Uluslararası toplum eleştirisi bağlamında bölge-altı Şia toplum tahayyülü

Abstract

Uluslararası aktörlerin birbirleriyle olan etkileşiminin gerçekleştiği bağlam olarak ifade edilen ve İngiliz Okulu’nun (İO) temel kavramı olan Uluslararası Toplum (UT), belirli amaçları olan, ilgili amaçları yerine getiren ortak çıkar ve değerleri bulunan ve ilgili amaçların etkin bir şekilde sürdürülebilmesini sağlayan belirli kural ve kurumların oluşturduğu uluslararası bir sosyal yapıya karşılık gelmektedir. Bu çalışma, UT olarak adlandırılan ve “küresel” olduğu iddia edilen cari uluslararası düzenin, tarihsel süreç içerisinde Avrupa’nın kültür ve deneyimlerine dayanarak ortaya çıktığını ve Avrupa’nın ortak çıkar ve değerleri üzerine inşa edildiğini ifade ederek, UT yapısı içerisinde ele alınan ve “kurum” olarak tanımlanan pratikleri tartışmaya açmaktadır. Avrupa’nın kural ve kurumları üzerinden hangi aktörlerin uluslararası toplumun bir üyesi olarak kabul edilip edilmeyeceğini sorgulamak yerine, varsayılan bu “uluslararası toplum” kavramının kendisini “bölgesel uluslararası toplum” yapısı çerçevesinde sorunsallaştırmaktadır. Bu çalışma, mevcut UT yapısını eleştirel bir perspektiften ele alarak, teoriyi genel çerçevede Ortadoğu bölgesinde analiz etmeyi amaçlamakta ve özelde bu analizin önemli ve somut bir olgusu olan İslam’ın Şia yorumunun bölgesel/ bölge-altı uluslararası toplum oluşturmadaki etkisini, İran’ın Hizbullah ve Haşdi Şabi ile kurmuş olduğu ulus-aşırı ilişkiler çerçevesinde incelemektedir. Şiiliğin bağlayıcı bir güç olarak değerlendirildiği çalışma, din olgusunun Uluslararası İlişkiler (Uİ) disiplini içerisine İngiliz Okulu (İO) temelinde nasıl entegre edilebileceğini, dini devlet ve dini ulus-aşırı örgütler üzerinden analiz ederek teorinin geliştirilmesine katkı sunmayı amaçlamıştır. İlgili amaçları yerine getirebilmek için, öncelikle Şiiliğin tarihsel süreçte inşa ettiği kurumlara odaklanılmakta ve ilgili kurumların aktörlerin söylem ve eylemlerine ne ölçüde yansıdığı değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, Şii fikirler ve Şiiliğe özgü metinler incelenerek, Şiilik olarak adlandırılan itikadi farklılığın tarihsel süreçte hangi kurumları inşa ettiği analiz edilmekte ve ortaya çıkan kurumların lider söylemlerine ne kadar yansıdığı nitel içerik analizi kullanılarak değerlendirilmektedir.International Society (IS) described as a context in which international actors interact with each other and taken up as main concept of English School (ES), refers to an international social structure coming into existence with certain aims; common interests and values in order to serve these certain aims; and certain rules and institutions that provide these relative aims to be pursued effectively. This study brings into question the “practices”, i.e. “institution” within IS by arguing that the prevailing international order referred to as IS and claimed to be “global” has its roots in European culture and experiences throughout the historical process and was constructed on European common interests and values. Rather than examining which actors could be accepted or not accepted as a member of the international society based on European rules and institutions, this study problematizes the concept of assumed “international society” itself within the framework of “regional international society” structure. This study, by handling the prevailing IS structure from the critical perspective, seeks to analyse this theory in Middle East region in general and examines the effect of Shia comment of Islam -as an important and concrete phenomenon of this analysis- on the formation of regional/ sub-regional international society in specific sense within the scope of transnational relations of Iran with Hezbollah and Hashd al-Shaabi. The study assessed the Shiism as a binding force, aims to contribute to the improvement of the theory by analysing how religion as a phenomenon can be integrated into the International Relations (IR) as a discipline based on English School (ES) within the context of religious state and religious transnational actors. By fulfilling these aims, first and foremost, the study will focus on the institutions that Shiism has constructed throughout the history and then will evaluate to what extent these related institutions are reflected in actors’ discourses and practices. In this context, by examining the Shia ideas and texts, it will be analysed which institutions have been constructed by doctrinal difference called as Shiism throughout the history and evaluated to what extent emergent institutions are reflected in leader’ discourses by using qualitative content analysis.