Türkiye’de çok uluslu şirketlerin işgücü piyasası ve sendikal hareketlere etkileri

Abstract

Tezin amacı 1950'li yıllarda ekonomi literatürüne dahil olan ve her geçen gün artan bir ekonomik güç kazanan çok uluslu şirketlerin, Türkiye'de işgücü piyasasına ve sendikal hareketlere etkilerini araştırmaktır. 1970 'li yılların başından beri az gelişmiş ülkelerin ve dolayısıyla Türkiye'nin, kendi çabaları ile yeni uluslararası işbölümüne katılamayacakları, ancak çok uluslu şirketlerin üretiminde görev alarak bu işbölümünde yer alabilecekleri iddia edilmektedir. Bu iddiaya göre, çok uluslu şirketler, yatırım yaptıkları ülkenin ihracatını arttırmakta, teknoloji sağlamakta ve dolayısıyla orada istihdam yaratmaktadır. Ne var ki, gerek Türkiye'nin gerekse diğer az gelişmiş ülkelerin deneyimleri, sözkonusu çok uluslu şirket yatırımlarının, bu ülkelerde ne kalıcı bir istihdam ve ücret artışı yarattığını ne de sendikal hak ve özgürlüklerine olumlu etkiler yaptığını göstermektedir. Sözkonusu ülkelerin, işgücü piyasaları ve gelişen sendikal yapıları incelendiğinde, sonuç işgücü piyasaları adına esnekleşme, sendikal yapılar adına ise yoğun bir sendikasızlaştırma ve bireyselliğe itilmiş çalışan kesimi olarak karşımıza çıkmaktadır.

The purpose of the thesis is to investigate the effects of multinational companies, which entered into economy literature during 50's and have been getting more powerful every passing day, on the labor market and union activities in Turkey. Since the beginning of 70's, it has been stating that under developed countries and of course Turkey would not be able to join into new international division of labor and that they could only be participate into that division by undertaking duties in the production processes of the said multinational companies. According to this claim, multinational companies increase the exporting activities of the countries on which they invest, give them benefits of the technology and therefore create employment opportunities. However, experiences, which both underdeveloped countries and Turkey have had, show us that the investments of the said multinational companies neither created a permanent employment and labor rate increase, nor positively affected the union activities . If the labor and developing unionist structure of the said underdeveloped countries are investigated, then the result will end up flexibility phenomenon in labor market; a very dense of disunionism and workers repressed to individualism against union activities.