Publication: Maliye politikasında vergi uygulamaları : 2020 sonrası pandemi döneminde uygulanan vergi teşvikleri
Abstract
Maliye politikasında vergi uygulamaları : 2020 sonrası pandemi döneminde uygulanan vergi teşvikleri Küresel ölçekte 2020 yılı ile birlikte etkisini gösteren COVID-19 pandemisi, sadece sağlık sistemi açısından değil, ekonomik yapı ve kamu maliyesi üzerinde de derin etkiler oluşturmuştur. Pandemi sürecinde ekonomik faaliyetlerin durma noktasına gelmesi, arz-talep dengesinin bozulması ve işletmelerin likidite sorunları ile karşı karşıya kalması sonucunda devlet müdahalesi zorunlu hale gelmiştir. Bu süreçte maliye politikası araçları arasında yer alan vergisel teşvikler, ekonomik istikrarın korunması ve üretim kapasitesinin sürdürülmesi açısından temel politika araçlarından biri olarak öne çıkmıştır. Bu çalışmanın temel amacı, COVID-19 pandemisi sonrasında dünya genelinde uygulanan vergi teşviklerinin maliye politikası perspektifinden değerlendirilmesi ve Türkiye uygulamalarının uluslararası örnekler ışığında analiz edilmesidir. Çalışma nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülmüş olup yöntem olarak doküman analizi kullanılmıştır. Araştırmada başta OECD, IMF, Dünya Bankası, UNCTAD ve Avrupa Komisyonu olmak üzere uluslararası kuruluşların raporları; Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, Fransa, İtalya ve Danimarka gibi ülkelerin resmi düzenleme metinleri ile Türkiye’de pandemi döneminde yürürlüğe konulan vergi teşviklerine ilişkin yasal ve idari düzenlemeler incelenmiştir. Analizler sonucunda ülkelerin kriz döneminde benzer mali politika refleksleri geliştirdiği, vergi ertelemesi, vergi indirimi, kısa çalışma ödeneği benzeri ücret destekleri ve kredi garanti mekanizmalarının yaygın olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. Ancak teşviklerin kapsamı, uygulama hızı ve hedefleme düzeyi bakımından ülkeler arasında farklılıklar olduğu gözlemlenmiştir. Almanya ve Danimarka gibi mali kapasitesi yüksek sosyal refah devletlerinde istihdamı korumaya yönelik vergi teşvikleri ön plana çıkarken, ABD’de talep yönlü tüketici destekleri uygulanmış; Fransa ve İtalya gibi ülkelerde ise KOBİ’lere yönelik vergi muafiyetleri ve ödeme ertelemeleri öne çıkmıştır. Türkiye açısından bulgular değerlendirildiğinde, pandemi döneminde vergi ertelemesi, KDV indirimleri, SGK prim yapılandırmaları ve kısa çalışma ödeneği gibi uygulamalar devreye alınmıştır. Ancak bu teşviklerin çoğunlukla geçici nitelikte olduğu, kriz sonrası ekonomik toparlanmayı destekleyecek yapısal mali önlemlerin sınırlı kaldığı görülmüştür. Bu nedenle çalışmanın bulguları, gelecekte benzer ekonomik şoklara karşı daha hedefli, izlenebilir ve sürdürülebilir vergi teşvik mekanizmalarının geliştirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Çalışmanın literatüre katkısı, pandemi döneminde uygulanan vergi teşviklerini sistematik olarak sınıflandırması ve karşılaştırmalı analizle değerlendirmesidir.
The COVID-19 pandemic, which emerged globally in 2020, has caused not only a public health crisis but also severe disruptions in economic activity and public finance. The sudden contraction in production and demand, decline in international trade, and liquidity problems experienced by businesses made state intervention inevitable. During this period, tax incentives, as one of the main instruments of fiscal policy, played a critical role in maintaining economic stability and preventing loss of production capacity. The main purpose of this study is to evaluate tax incentive practices implemented during the pandemic within the framework of fiscal policy and to analyze Turkey’s experience in comparison with international practices. The study employs a qualitative research design and adopts the document analysis method. Official legislative regulations and fiscal support mechanisms implemented during the pandemic were examined by utilizing reports from international organizations such as the OECD, IMF, World Bank, and UNCTAD, as well as official policy documents of selected countries. Within this scope, the tax incentive strategies of Germany, the United States, France, Italy and Denmark were comparatively analyzed. The findings demonstrate that although countries adopted similar fiscal responses during the pandemic—such as tax deferrals, tax reductions, wage support mechanisms, and credit guarantee programs—the scope, target groups, and fiscal capacity behind these measures varied significantly. For instance, countries with stronger fiscal capacity such as Germany and Denmark prioritized employment-oriented tax incentives, while the United States implemented demand-based tax credits and household support mechanisms. The results regarding Turkey indicate that tax deferrals, VAT reductions, restructuring of tax and premium debts, and wage support programs were implemented as crisis response tools. However, these incentives were largely temporary and limited in terms of long-term fiscal strategy. Furthermore, the absence of an impact assessment mechanism for tax incentives poses a challenge to fiscal transparency and efficiency. In conclusion, the study emphasizes that Turkey should develop a more targeted, measurable, and sustainable tax incentive structure to mitigate the adverse effects of future economic shocks. The study contributes to the literature by systematically classifying pandemic-era tax incentives and offering a comparative fiscal analysis.
The COVID-19 pandemic, which emerged globally in 2020, has caused not only a public health crisis but also severe disruptions in economic activity and public finance. The sudden contraction in production and demand, decline in international trade, and liquidity problems experienced by businesses made state intervention inevitable. During this period, tax incentives, as one of the main instruments of fiscal policy, played a critical role in maintaining economic stability and preventing loss of production capacity. The main purpose of this study is to evaluate tax incentive practices implemented during the pandemic within the framework of fiscal policy and to analyze Turkey’s experience in comparison with international practices. The study employs a qualitative research design and adopts the document analysis method. Official legislative regulations and fiscal support mechanisms implemented during the pandemic were examined by utilizing reports from international organizations such as the OECD, IMF, World Bank, and UNCTAD, as well as official policy documents of selected countries. Within this scope, the tax incentive strategies of Germany, the United States, France, Italy and Denmark were comparatively analyzed. The findings demonstrate that although countries adopted similar fiscal responses during the pandemic—such as tax deferrals, tax reductions, wage support mechanisms, and credit guarantee programs—the scope, target groups, and fiscal capacity behind these measures varied significantly. For instance, countries with stronger fiscal capacity such as Germany and Denmark prioritized employment-oriented tax incentives, while the United States implemented demand-based tax credits and household support mechanisms. The results regarding Turkey indicate that tax deferrals, VAT reductions, restructuring of tax and premium debts, and wage support programs were implemented as crisis response tools. However, these incentives were largely temporary and limited in terms of long-term fiscal strategy. Furthermore, the absence of an impact assessment mechanism for tax incentives poses a challenge to fiscal transparency and efficiency. In conclusion, the study emphasizes that Turkey should develop a more targeted, measurable, and sustainable tax incentive structure to mitigate the adverse effects of future economic shocks. The study contributes to the literature by systematically classifying pandemic-era tax incentives and offering a comparative fiscal analysis.