Türkiye’nin Kuzey Suriye'deki operasyon bölgelerinde Türk STK’ların yardım faaliyetleri

Abstract

Suriye’de 2011 yılında başlayan iç savaş, ülkenin sadece iç yapısını değil, bölgesel ve güvenlik dengelerini de derinden sarsmıştır. Ortaya çıkan kaos ortamı, en uzun kara sınır komşusu olan Türkiye’yi mülteci akını ve terör olaylarının artması şeklinde olumsuz etkilemiştir. Suriye iç savaşından güvenlik, sosyo-ekonomik ve demografik olarak en fazla etkilenen ülke Türkiye’dir. PKK, PYD, YPG DEAŞ gibi terör örgütlerinin Suriye’nin kuzeyinde Türkiye’yi doğrudan hedef alarak güvenlik tehdidi oluşturması, sınır güvenliğinin sağlanması, bölgedeki istikrarın yeniden tesis edilmesi açısından sınır ötesi operasyon yapması bir zorunluluk hâline gelmiştir. Türkiye’nin sınır ötesi harekâtları neticesinde, Fırat Kalkanı ve Zeytin Dalı bölgelerinde temel kamu hizmetlerine erişimde olumlu değişim ve dönüşümler yaşanmıştır. Suriye'den gelen yüz binlerce sığınmacıya ev sahipliği yapan Türkiye, aynı zamanda gerçekleştirmiş olduğu Fırat Kalkanı ve Zeytin Dalı Harekâtı’yla, Suriyelilere kendi ülkelerinde hayatlarına devam edebilecekleri bir hayat alanı oluşturmaya gayret göstermiştir. Fırat Kalkanı (2016), İdlib (2017), Zeytin Dalı (2018) ve Barış Pınarı (2019) harekâtları sonucunda başlayan süreç ve bu süreçten sonra yaşanan gelişmelere Türkiye kayıtsız kalmamıştır. Türkiye, STK’lar aracılığıyla bölgede insani yardım anlamında yoğun bir çalışma yürütmüştür. Türk STK’ları insani yardım faaliyetlerinde çalışmalarını son dönemde Orta Doğu bölgesinde yoğunlaştırmış ve bazı STK’lar Suriye’ye odaklanmıştır. Bu çalışmanın amacı Suriye’nin terörden temizlenen bölgelerinde Türkiye’nin yürüttüğü insani yardım faaliyetlerinin Türk STK’ları üzerinden araştırılmasıdır. Türk STK’larının (Kızılay, Türkiye Diyanet Vakfı ve İHH) Suriye’nin kuzeyinde oluşturulan güvenli bölgelerde yaptığı insani yardım faaliyetleri bu tez çalışmasının esasını oluşturmaktadır. Suriye'nin muhtelif yerlerinden sözü edilen sahalara sığınanlara yapılan gıda, giyim, barınma, eğitim ve sağlık hizmetlerinin yanı sıra; yol, su ve elektrik gibi altyapı hizmetlerinin de temin edildiği bir ortam sağlanmıştır. Bu kuruluşlar yalnızca temel insani ihtiyaçlarının giderilmesinde değil, bununla birlikte yerel toplumsal düzenin ve sosyal dayanışmanın, birlik ve beraberliğin yeniden yapılanmasında da etkin roller üstlenmişlerdir. Türkiye’nin insani diplomasi anlayışı bu STK’ların sahadaki çalışmalarında somut bir şekilde gözlemlenmektedir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Literatür taraması, STK raporları ve saha gözlemlerine dayalı verilerle analizler yapılmıştır. STK’ların hem Türkiye’de hem de Suriye’de yürütmüş olduğu insani yardım faaliyetlerinde kazandıkları tecrübeler, bugüne kadar bölgede hangi çalışmaların yürütüldüğü ve uzun vadede ihtiyaç duyulan faaliyet kollarının neler olduğu araştırılmıştır. Çalışma, Türkiye’nin sınır ötesi politikalarının insani yardım boyutunu değerlendirirken, aynı zamanda uluslararası ilişkiler literatüründe giderek önem kazanan insani diplomasi, yumuşak güç ve çok aktörlü yönetişim kavramlarıyla da ilişkilendirilmiştir. Çalışmada Suriye’deki iç savaşın gelişimi ülkemizin sürece dâhil olması, sınır ötesi operasyonlar, Suriye’nin kuzey bölgesindeki mültecilerin durumu, mültecilere tedarik edilen yardımlar ve yardımları yapan STK’ların (TDV, İHH, Kızılay) uygulamaları ele alınacaktır. Ayrıca STK’lar tarafından yayımlanan raporlar ele alınarak insani yardım çalışmaları değerlendirilecektir.

While the aid activities of Turkish NGOs have recently come to the fore in the Middle East, some of these organizations have focused particularly on Syria. The Arab Spring caused a systemic and administrative crisis in the Middle East, leading to various changes and reforms. In Syria, this situation turned into a civil war beginning in 2011. People living in the conflict zones were forced to leave their homes as a result of the war and became displaced. These people, who became refugees within or outside Syria, have been struggling to survive under difficult conditions. The chaotic environment in Syria, Türkiye’s longest land border neighbor, has negatively affected Türkiye through refugee influxes and the rise of terrorist incidents. As a result of Türkiye’s cross-border operations, positive changes and improvements have been observed in access to basic public services in the Euphrates Shield and Olive Branch regions. Türkiye has been one of the countries most affected by the Syrian civil war politically, socio-economically, and demographically. The emergence of terrorist organizations such as PKK, PYD, YPG, and DAESH in northern Syria and their direct targeting of Türkiye made cross-border operations a necessity. Hosting hundreds of thousands of refugees from Syria, Türkiye has also sought to create safe living spaces inside Syria—through the Euphrates Shield and Olive Branch Operations—where Syrians could continue their lives within their own country. The issues to be discussed in this study require separate examination in order to better understand the Euphrates Shield and Olive Branch operations and the developments following these processes. The Syrian civil war, which has affected Türkiye politically, socially, economically, culturally, geographically, and humanitarianly, still continues. Türkiye has not remained indifferent to these developments. Therefore, this study aims to investigate Türkiye’s humanitarian aid activities in regions cleared of terrorism. A qualitative research method was used in the study. The development of the civil war in Syria, Türkiye’s involvement in the process, cross-border operations, the situation of refugees in the northern region, the aid provided to refugees, and the practices of NGOs (TDV, IHH, Kızılay) delivering this aid will be examined.