Suudi Arabistan, Katar ve İran’ın petrol rezervi, üretimi, tüketimi ve Rusya’yla karşılaştırmalı analizi

Abstract

GENEL BİLGİLERİsim ve Soyadı: Tuğgan KesginEnstitü: Ortadoğu ve İslam Araştırmaları EnstitüsüAnabilim Dalı: Ortadoğu Ekonomi PolitiğiTez Danışmanı: Prof. Dr. Tiğinçe OktarTez Türü ve Tarihi: Doktora – 2020Anahtar Kelimeler: Suudi Arabistan, Katar, İran ve Rusya, Petrol, Panel Eşbütünleşme Testi, Petrol Rezervi, GSYİH,ÖZETSUUDİ ARABİSTAN, KATAR VE İRAN’IN PETROL REZERVİ, ÜRETİMİ, TÜKETİMİ VE RUSYA’YLA KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİPetrol günümüzde halen tüm dünyada kullanılmakta olan temel enerji kaynaklarından birisi konumundadır. Ancak her geçen gün dünya alternatif enerji kaynakları arayışını arttırmaktadır. Gerek fosil yakıtların çevreye verdiği zararlar, gerekse ithalatçı ülkelerin daha düşük maliyetli enerji kaynaklarına erişme arzusu petrol ihracatçısı ülkeleri de gelecekle ilgili alternatif gelir kaynaklarına yatırım yapmaya sevk etmektedir. Bu çalışmada küresel petrol piyasasının önemli aktörlerinden Rusya, OPEC üyesi ve ekonomisi yüksek oranda petrol gelirlerine dayalı olan; Suudi Arabistan, Katar ve İran ile karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Seçili ülkelere ait 1991-2018 periyodundaki petrol rezervleri, petrol üretimleri, petrol tüketimleri ve petrol ihracatından elde edilen gelirlerin; GSYİH’ları üzerindeki etkilerinin belirlemesi amacıyla, ilk aşamada homojenlik testi ve yatay kesit bağımsızlığı test edilmiştir. Daha sonra, birinci nesil ve ikinci nesil durağanlık testleri uygulanmıştır. Diğer aşamada, LM Bootstrap panel eşbütünleşme testinden faydalanılmıştır. Uzun dönem eşbütünleşme katsayı tahminleri Tam Değiştirilmiş En Küçük Kareler Yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Son aşamada Dumitrescu ve Hurlin (2012) Nedensellik analizi uygulanmıştır. Sonuç bölümünde Suudi Arabistan, Katar ve İran’a ilişkin bulgular; Rusya’ya ait bulgular ile karşılaştırılmıştır.İÇİNDEKİLERÖZETiiiABSTRACTivİÇİNDEKİLERvKISALTMALARxi1. GİRİŞ12. PETROL VE DÜNYA PETROL PİYASASI42.1. Petrol42.1.1. Petrolün Tarihi ve Önemi52.1.2. Petrol Maliyetleri82.2. Petrol Piyasası ve Özellikleri102.2.1. Dünya Petrol Piyasasının Mevcut Durumu122.2.2. Petrol Piyasası Kuruluşları152.2.2.1. Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC)152.2.2.2. Petrol İhraç Eden Arap Ülkeleri Örgütü (OAPEC)172.2.2.3. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA)182.2.3. Petrol Krizleri202.2.3.1. OPEC Sonrası Dönem İlk Petrol Krizi (1973-1974)212.2.3.2. İran Devrimi ve İkinci Petrol Krizi (1979 - 1980)232.2.3.3. I. Körfez Savaşı ve III. Petrol Krizi (1990-1991)243. SUUDİ ARABİSTAN, KATAR, İRAN VE RUSYA FEDERASYONU’NUN PETROL VERİLERİ273.1. Suudi Arabistan273.1.1. Suudi Arabistan’ın Demografik, Politik ve Ekonomik Özellikleri273.1.2. Suudi Arabistan Ekonomisinde Petrolün Yeri333.1.2.1. Suudi Arabistan’ın Genel Petrol Rezervi343.1.2.2. Suudi Arabistan’ın Petrol Üretimi353.1.2.3. Suudi Arabistan’ın Petrol Tüketimi383.1.2.4. Suudi Arabistan’ın Petrol İhracatı393.2. Katar423.2.1. Katar’ın Demografik, Politik ve Ekonomik Özellikleri423.2.2. Katar Ekonomisinde Petrolün Yeri463.2.2.1. Katar’ın Genel Petrol Rezervi493.2.2.2. Katar’ın Petrol Üretimi513.2.2.3. Katar’ın Petrol Tüketimi523.2.2.4. Katar’ın Petrol İhracatı523.3. İran553.3.1. İran’ın Demografik, Politik ve Ekonomik Özellikleri553.3.2. İran Ekonomisinde Petrolün Yeri583.3.2.1. İran’ın Genel Petrol Rezervi593.3.2.2. İran’ın Petrol Üretimi613.3.2.3. İran’ın Petrol Tüketimi623.3.2.4. İran’ın Petrol İhracatı623.4. Rusya643.4.1. Rusya’nın Demografik, Politik ve Ekonomik Özellikleri643.4.2. Rusya Ekonomisinde Petrolün Yeri663.4.2.1. Rusya’nın Genel Petrol Rezervi683.4.2.2. Rusya’nın Petrol Üretimi703.4.2.3. Rusya’nın Petrol Tüketimi723.4.2.4. Rusya’nın Petrol İhracatı724. SUUDİ ARABİSTAN, KATAR VE İRAN’IN PETROL REZERVLERİ, ÜRETİMLERİ, TÜKETİMLERİ VE RUSYA’YLA KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ744.1. Literatürdeki Önceki Çalışmalar744.2. Suudi Arabistan, Katar ve İran’ın Petrol Rezerv, Üretim, Tüketim ve İhracat Verileri Üzerinden Rusya İle Karşılaştırılması794.2.1. Suudi Arabistan, Katar ve İran’ın Petrol Rezervlerinin Rusya İle Karşılaştırılması794.2.2 Suudi Arabistan, Katar ve İran’ın Petrol Üretimlerinin Rusya İle Karşılaştırılması814.2.3 Suudi Arabistan, Katar ve İran’ın Petrol Tüketimlerinin Rusya İle Karşılaştırılması824.2.4 Suudi Arabistan, Katar ve İran’ın Petrol İhracatı verilerinin Rusya İle Karşılaştırılması834.2.5 Suudi Arabistan, Katar ve İran’ın GSYİH verilerinin Rusya İle Karşılaştırılması (1991 – 2018)875. SUUDİ ARABİSTAN, KATAR VE İRAN’IN PETROL REZERVLERİ, ÜRETİMLERİ, TÜKETİMLERİ VE RUSYA’YLA KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ885.1.Çalışmanın Amacı ve Önemi885.2. Araştırmanın Hipotezleri ve Model885.3. Ekonometrik Yöntem905.4. Değişkenlerin Tanıtımı905.5. Analiz Sonuçları ve Yorumlanması955.5.1. Panel Veride Homojenliğin Test Edilmesi955.5.2. Yatay Kesit Bağımlılığının Testi975.5.3. İkinci Nesil Birim Kök Test Sonuçları1005.5.4. Panel Eşbütünleşme Testi1025.5.5 Uzun Dönem Eşbütünleşme Katsayılarının Tahmini1035.5.6. Kısa Dönem Analizi: Hata Düzeltme Modeli1065.5.7. Dumitrescu ve Hurlin (2012) Nedensellik Analizi1076.SONUÇ110KAYNAKÇA116

GENERAL KNOWLEDGEName and Surname: Tuğgan KesginInstitute: Institute Research of Middle East and Islamic CountriesField: Political Economics of the Middle EastSupervisor: Prof. Dr. Tiğinçe OktarDegree Awarded and Date: Ph.D – 2020Keywords: Saudi Arabia, Qatar, Iran, Russia, Oil, Panel Cointegration Test, Oil Reserve, Oil Production, Oil Consumption, GDP,ABSTRACTOIL RESERVE, PRODUCTION, CONSUMPTION OF SAUDI ARABIA, QATAR AND IRAN, AND COMPARATIVE ANALYSIS WITH RUSSIAOil is one of the main energy sources that is still used all over the world today. However, the world is increasing the search for alternative energy sources with each passing day. Both the damage caused by fossil fuels to the environment and the desire of importing countries to access lower-cost energy resources drive oil-exporting countries to invest in alternative income sources for the future.İn this study, Russia, which is one of the important actors of the global oil market, has been analyzed comparatively with Saudi Arabia, Qatar and Iran, which are members of OPEC and whose economy is highly dependent on oil revenues. The homogeneity test and cross-section independence were tested at the first stage in order to determine the effects of oil reserves, oil production, oil consumption and revenues from oil exports on GDP with the data of the selected countries for the period 1991-2018. Later, first generation and second generation stability tests were applied. In the next step, the LM Bootstrap panel cointegration test was used. Long-term cointegration coefficient estimates were made by FMOLS test. In the last step, Dumitrescu and Hurlin Causality analysis was applied. In the conclusion part; findings regarding Saudi Arabia, Qatar and Iran were compared with the findings of Russia.