Tüketim nesneleri ve yaşam tarzları : çöplerden gösterge değeri analizi

Abstract

Tüketim kültürü ve yaşam tarzlarının eleştirel bir perspektiften incelendiği çalışmalar, özellikle postmodern dönem olarak nitelendirilen 1960’lar sonrasında yaygınlaşarak önemli bir araştırma alanı haline gelmiştir. Bu çalışma, öncelikle tüketim nesneleri ve yaşam tarzlarına ilişkin yaklaşımlara disiplinlerarası bir kavramsal çerçeve sunmayı ve bunun yanında değerin ilkel toplumlardan günümüze uzanan dönüşümünü, bu sürecin toplumsal, kültürel ve ekonomik etkilerini izleyerek bütüncül bir biçimde “değer” mantığını anlaşılır kılmayı amaçlamaktadır. Türkiye’de tüketim üzerine gerçekleştirilen akademik çalışmaların sayıca fazla olmasına karşın, alandaki saha araştırmalarının sınırlı olduğu görülmektedir. Öte yandan, yaygın olarak kullanılan anket ve mülakat yöntemleri, bir gösterge aracı olarak değerlendirilebilecek tüketim eyleminin ardındaki motivasyonları açıklamada yeterince ikna edici sonuçlar üretmemektedir. Bu nedenle, çalışmada katılımcı hanelerin tüketim tarzlarına dair maddi kanıtlar sunan çöpler, garbolojik atık çözümleme yöntemiyle analiz edilmiş; ardından hanelerle yapılandırılmamış mülâkatlar gerçekleştirilmiştir. Bu iki katmanlı araştırma yöntemi, bir yandan tüketime ilişkin söylem-eylem çelişkilerini ortaya koyarak gösterge değerinin nasıl inşa edildiğini anlamayı, diğer yandan ise modern kent tasarımlarının bireylerin kamusal alan gereksinimlerinde yarattığı boşluğun nasıl tüketim yoluyla doldurulmaya çalışıldığını açıklamayı hedeflemektedir.

Studies that examine culture of consumption and lifestyles from a critical perspective have become widespread, particularly since the 1960s, which is characterized as the postmodern era, and have become an important field of research. This study aims to provide an interdisciplinary conceptual framework for approaches to objects of consumption and lifestyles, and to make the logic of “value” comprehensible in a holistic manner by tracing the transformation of value from primitive societies to the present day and the social, cultural, and economic effects of this process. Although there are numerous academic studies on consumption in Turkey, fieldwork in this area is limited. On the other hand, the widely used survey and interview methods do not produce sufficiently convincing results in explaining the motivations behind consumption, which can be considered an indicator. Therefore, in this study, garbage, which provides material evidence of the consumption patterns of participating households, was analyzed using garbological methods, followed by interviews with the households. This dual-layered research method aims to reveal the discourse-action contradictions related to consumption and understand how the sign value is constructed, while also explaining how the void created by modern urban designs in individuals public sphere needs is attempted to be filled through consumption.