Görsel-işitsel arşivler ve Türkiye’deki durum

Abstract

Görsel-işitsel arşiv malzemesi olan filmler (8mm, 16 mm, 35 mm, 70 mm), manyetik bantlar (1 inç, 2 inç), video kasetler (VHS, Betamax, Betacam, 8 mm,HI-8, Dijital 8, Mini DV vs.), lazer diskler (CD, DVD, Blue-Ray) 20 yy. içinde büyük gelişme kaydederek günümüze kadar gelmişlerdir. Arşivcilik biliminde özel bir yere sahip olan bu malzemeler kendi başlarına kullanılamadıkları için çeşitli cihazlara ihtiyaç duymaktadırlar. Kimyasal yapılarının getirmiş olduğu hassasiyet nedeniyle de çok çabuk kullanım dışı kalabilmektedirler ve teknolojik gelişmelere doğrudan bağlantılı oldukları için de kayıt formatlarının güncellenmesi sorunlarını beraberlerinde getirmektedirler. Ayrıca kullanıcılar, üründen yararlanırken telif hakları sorunlarıyla da karşılaşılmaktadır. Dünyadaki birçok ülke, görsel-işitsel malzemenin koruma ve kullandırılması ile ilgili sorunlarını milli bir mevzuat dahilinde çözümleme yoluna gitmiştir. Gelecek kuşaklara aktarılmak üzere ulusal görsel-işitsel arşivler kurularak ülke içinde üretilen tüm malzemeler toplanmakta ve arşivlenmektedir. FIAF ve FIAT gibi uluslar arası organizasyonlar aracılığıyla bilgi alışverişleri yapılmakta ve sorunlara çözüm aranmaktadır. Türkiye'de ise bir ulusal görsel-işitsel arşiv bulunmamaktadır. Resmi ve özel kurumlar ile TV kanalları (TRT ve özel TV kuruluşları) ellerinde bulunan görsel-işitsel malzemeleri imkanları dahilinde düzenlemişlerdir. Dünyadaki örnekleriyle karşılaştırıldığı zaman FIAT üyesi TRT ve FIAF üyesi MSÜ Sinema TV Enstitüsü Arşivi haricindeki kurumların durumları istenen seviyede değildir.

Films (8 mm, 16 mm, 35 mm, 70 mm), magnetic bands (1 inch, 2 inches), video casettes (VHS, Betamax, Betacam, 8 mm, HI-8, Digital 8, Mini DV etc.), laser discs (CD, DVD, Blue-Ray) which are audio visual archives materials have shown a great development in 20th century and they are now very much in our daily lives. These materials which have special places in archives dicipline are used with technical equipments. Due to their sensitiveness as chemical products they become easily fragile and may have some problems like difficulty in updating record formats as that directly depend on technological developments. Users also have reconciliation rights problems while they are using these materials. Many countries in the world solved such problems with their national laws. In these countries, all national audio visual archives materials produced within the country are being collected and kept within archival standards to transfer them to the new generation. Information are provided and solutions are found by international organizations like FIAF and FIAT. There is not any central audio visual archives in Turkey. Private and official institutions and TV channels (TRT and private TV channels) have their own audio visual archives, however, when we compare them with the examples in the world, the conditions of these institutions are below the required level except TRT-member of FIAT, MSU Cinema TV Institute Archives member of FIAF.