Publication: A. Süheyl Ünver'in Eyüp defterlerinde şehir dokusu
Abstract
ÖZETİnsan çevresini dönüştüren ve çevresi tarafından dönüştürülen bir varlıktır. Çevresini dönüştürme eylemini mensubu bulunduğu kültürün dünyayı yorumlama şekliyle yapar. Sanat bir kültürün inancını bilgisini eşyayı şekillendirme şeklini içerir. Sanat eseri incelendiğinde o maddi kültürü oluşturan zemin kodlarını verir. Bu kodları kavrayamamış insanların aynı üretimi devam ettirmeleri mümkün değildir. Üretimde devamlılık olmazsa aynı toplumdan söz edilemez. Yani bir toplumun sürekliliğini geride bıraktığı maddi varlık sağlamaktadır. O maddi varlığı incelemek o toplumun hayatiyeti açısından değerlidir. Şehri incelemek bir toplumun maddi varlıklarını bütünlük içinde görmemizi sağlamaktadır. İslam sanatının ve kültürünün içinde hangi birleşimler olduğunu anlamak için İslam şehrini incelememiz gerekmektedir. Eyüp Sultan semti bu bileşenlerin çözümlenebildiği bir İslam şehridir. Bu yüzden kuruluşundan itibaren İslam şehri olan bir şehir kültürün sanatın çözümlenebilmesi için uygundur. Bu maddi varlığı incelerken o maddi kültürü tanıyan birisinin işaret ettiği noktaları incelemek, o toplumun şahsiyetinin inceliklerini tanımak açısından değerlidir. Bu tezin birinci bölümünde A. Süheyl Ünver’in hayatı, yetiştiği kültür çevresi sanatla şehirle münasebeti işlenmiştir. İkinci bölümde Eyüp Sultan’ın tarihi hüviyeti ve kültür sanat dünyamızdaki yeri incelenmiştir. Süheyl Ünver’in Eyüp Sultan’la alakalı münasebetine bu bölümde girilmiştir. Üçüncü bölümde A. Süheyl Ünver’in Eyüp Sultan’la alakalı ve Süleymaniye kütüphanesinde araştırmaya açık olan hususi notlar incelenmiş ve transkribesi yapılmıştır. Toplamda 10 defter ve dosyadan oluşan bu notlardan beş defter transkribe edilmiş geriye kalan ilgili dosyalara ve defterlere atıfta bulunulmuştur. Dördüncü bölümde ise defterlerden elde edilen diğer malzemeler değerlendirilmiştir.İÇİNDEKİLERÖZET3ABSTRACT3İÇİNDEKİLER5KISALTMALAR8ÖNSÖZ9GİRİŞ10I. Araştırmanın Amacı ve Önemi10II. Araştırmanın Yöntemi11BİRİNCİ BÖLÜM12A. SÜHEYL ÜNVER’İN HAYATI VE ŞAHSİYETİ121.1 A. Süheyl Ünver’in Hayatı (1898-1986)121.2 Yetişmesinde Etkisi Olan Mekânlar ve Hocaları141.2.1 Medresetü’l-Hattâtîn141.2.2 Hocaları151.3 Fikriyâtı ve Eserleri151.3.1 Sanatkârlığı161.3.2 Çok Yönlülüğü161.3.3 A. Süheyl Ünver’in Belgeciliği ve Araştırmacı Yönü161.3.4 Eserleri17İKİNCİ BÖLÜM19EYÜP SULTAN TARİHİ VE A. SÜHEYL ÜNVER’E GÖRE EYÜP192.1 Osmanlı Öncesi Eyüp192.2 Osmanlı Döneminde Eyüp ve İslâm Şehri Yapılanması202.2.1 İslâm Şehir Oluşum İlkeleri202.2.2 Bir İslâm Şehri Olarak Eyüp Sultan202.3 Eyüp’ün İstanbul Kültürü İçin Önemi212.3.1 A. Süheyl Ünver’in Eyüp ve İstanbul Hakkındaki Görüşleri22ÜÇÜNCÜ BÖLÜM25A. SÜHEYL ÜNVER’İN EYÜP DEFTERLERİ253.1 Eyüp Defterlerinin Tanıtımı ve Muhtevası253.2 Süleymâniye Kütüphanesi 297 No’lu Defter’in Çeviri Metni253.3 Süleymâniye Kütüphanesi 670 No’lu Defter’in Çeviri Metni713.4 Süleymâniye Kütüphanesi 925 No’lu Defter’in Çeviri Metni763.5 Süleymâniye Kütüphanesi 938 No’lu Defter’in Çeviri Metni88DÖRDÜNCÜ BÖLÜM113EYÜP DEFTERLERİNDE ŞEHİR DOKUSU1134.1 Mimarî Eserler1144.1.2 Câmiler1144.1.2.1 Eyüp Sultan Câmii1154.1.2.2 Zal Mahmûd Paşa Câmii1174.1.2.3 Silâhî Mehmed Bey1184.1.3 Tekkeler1194.1.3.1 Kaşgârî Tekkesi1194.1.3.2 Bahâriye Tekkesi1204.1.3.3 Şeyhülislâm Tekkesi1254.1.4 Türbe ve Hazîreler1274.1.4.1 Eyüp Sultan Türbesi1294.1.4.2 Reşadiye Türbesi1304.1.4.3 Ferhad Paşa Türbesi1304.1.4.4 Nakkaş Hasan Paşa Türbesi1314.1.4.5 Zâl Mahmûd Paşa Türbesi1324.1.4.6 Sokullu Mehmed Paşa Türbesi1334.1.4.7 Pertev Paşa Türbesi1334.1.4.8 Siyavuş Paşa Türbesi1334.1.4.9 Alaaddin-i Arabî Türbesi1334.1.4.10 Câfer Paşa Türbesi1344.1.4.11 Sokullu Türbesi1354.1.5 Mezarlıklar ve Mezar Taşları1354.1.5.1 Mezarlıkla Alakalı Genel Resimler1364.1.5.2 Lala Mehmed Paşa Kabri1384.1.5.3 Yûsuf Baba1394.1.5.4 Kapudân-ı Derya Hüseyin Paşa1394.1.5.5 Kapudan-ı Derya Mehmed Paşa1404.1.5.6 Dergâh-ı mualla Kapucubaşılarından Maktûl Mustafa Paşa torunu Abdülhamîd Bey1404.1.5.7 Zekâi Dede1404.1.5.8 İdris-i Bitlisî1404.1.5.9 Çivicizâde Mehmed Efendi1404.1.5.10 Feridun Paşa1414.1.6 Sahipsiz Mezar Taşları1414.1.7 Sivil Mimari Örnekleri1424.1.8 Motifler1464.1.9 Folklorik Öğeler ve Günlük Hayat1464.1.10 Eyüp ve Çevresi Genel Görünümü149SONUÇ151BİBLİYOGRAFYA153
ABSTRACTMan is a creature that transforms its surroundings and is transformed by them in return. He does this by the way his culture interprets the world. Art includes a culture’s beliefs, knowledge and the way it cultivates things. When an art work is examined, it gives the fundamental codes constituting that material culture. It would be impossible for those who cannot grasp these codes to resume the same cultivation. If the same cultivation does not resume, one cannot talk about the existence of the same society. That is, continuity of a society depends on the material entities it produces. Examining that material entities is of utmost importance for the vitality of that society. In that sense, examining a city helps see the material assets of a society as a whole. In order to understand the composition of Islamic art and culture, one must study an Islamic city. The district of “Eyüp Sultan” is a suitable sample for this job as it has been an Islamic city since its foundation. While studying this material entity, paying attention to the points put forward by a person who knows the material culture is crucial to understand the elegance of the character of that society. The first part of this study includes A. Süheyl Ünver’s life, the cultural environment in which he grew up and his contact with art and culture. The second part is dedicated to the historical identity of Eyüp Sultan district and its place in our culture and art. Süheyl Ünver’s relationship with Eyüp Sultan belongs to this chapter, as well. The third part consists of the analysis and transcription of the personal notes of A. Süheyl Ünver on Eyüp Sultan in Süleymaniye library. Of ten notebooks and folders that constitute his personal notes, five notebooks have been transcribed and the rest have been cited. The last part consist estitmation abaout personal notes.ContentsİÇİNDEKİLERÖZET3ABSTRACT3İÇİNDEKİLER5KISALTMALAR8ÖNSÖZ9GİRİŞ10I. Araştırmanın Amacı ve Önemi10II. Araştırmanın Yöntemi11BİRİNCİ BÖLÜM12A. SÜHEYL ÜNVER’İN HAYATI VE ŞAHSİYETİ121.1 A. Süheyl Ünver’in Hayatı (1898-1986)121.2 Yetişmesinde Etkisi Olan Mekânlar ve Hocaları141.2.1 Medresetü’l-Hattâtîn141.2.2 Hocaları151.3 Fikriyâtı ve Eserleri151.3.1 Sanatkârlığı161.3.2 Çok Yönlülüğü161.3.3 A. Süheyl Ünver’in Belgeciliği ve Araştırmacı Yönü161.3.4 Eserleri17İKİNCİ BÖLÜM19EYÜP SULTAN TARİHİ VE A. SÜHEYL ÜNVER’E GÖRE EYÜP192.1 Osmanlı Öncesi Eyüp192.2 Osmanlı Döneminde Eyüp ve İslâm Şehri Yapılanması202.2.1 İslâm Şehir Oluşum İlkeleri202.2.2 Bir İslâm Şehri Olarak Eyüp Sultan202.3 Eyüp’ün İstanbul Kültürü İçin Önemi212.3.1 A. Süheyl Ünver’in Eyüp ve İstanbul Hakkındaki Görüşleri22ÜÇÜNCÜ BÖLÜM25A. SÜHEYL ÜNVER’İN EYÜP DEFTERLERİ253.1 Eyüp Defterlerinin Tanıtımı ve Muhtevası253.2 Süleymâniye Kütüphanesi 297 No’lu Defter’in Çeviri Metni253.3 Süleymâniye Kütüphanesi 670 No’lu Defter’in Çeviri Metni713.4 Süleymâniye Kütüphanesi 925 No’lu Defter’in Çeviri Metni763.5 Süleymâniye Kütüphanesi 938 No’lu Defter’in Çeviri Metni88DÖRDÜNCÜ BÖLÜM113EYÜP DEFTERLERİNDE ŞEHİR DOKUSU1134.1 Mimarî Eserler1144.1.2 Câmiler1144.1.2.1 Eyüp Sultan Câmii1154.1.2.2 Zal Mahmûd Paşa Câmii1174.1.2.3 Silâhî Mehmed Bey1184.1.3 Tekkeler1194.1.3.1 Kaşgârî Tekkesi1194.1.3.2 Bahâriye Tekkesi1204.1.3.3 Şeyhülislâm Tekkesi1254.1.4 Türbe ve Hazîreler1274.1.4.1 Eyüp Sultan Türbesi1294.1.4.2 Reşadiye Türbesi1304.1.4.3 Ferhad Paşa Türbesi1304.1.4.4 Nakkaş Hasan Paşa Türbesi1314.1.4.5 Zâl Mahmûd Paşa Türbesi1324.1.4.6 Sokullu Mehmed Paşa Türbesi1334.1.4.7 Pertev Paşa Türbesi1334.1.4.8 Siyavuş Paşa Türbesi1334.1.4.9 Alaaddin-i Arabî Türbesi1334.1.4.10 Câfer Paşa Türbesi1344.1.4.11 Sokullu Türbesi1354.1.5 Mezarlıklar ve Mezar Taşları1354.1.5.1 Mezarlıkla Alakalı Genel Resimler1364.1.5.2 Lala Mehmed Paşa Kabri1384.1.5.3 Yûsuf Baba1394.1.5.4 Kapudân-ı Derya Hüseyin Paşa1394.1.5.5 Kapudan-ı Derya Mehmed Paşa1404.1.5.6 Dergâh-ı mualla Kapucubaşılarından Maktûl Mustafa Paşa torunu Abdülhamîd Bey1404.1.5.7 Zekâi Dede1404.1.5.8 İdris-i Bitlisî1404.1.5.9 Çivicizâde Mehmed Efendi1404.1.5.10 Feridun Paşa1414.1.6 Sahipsiz Mezar Taşları1414.1.7 Sivil Mimari Örnekleri1424.1.8 Motifler1464.1.9 Folklorik Öğeler ve Günlük Hayat1464.1.10 Eyüp ve Çevresi Genel Görünümü149SONUÇ151BİBLİYOGRAFYA153
ABSTRACTMan is a creature that transforms its surroundings and is transformed by them in return. He does this by the way his culture interprets the world. Art includes a culture’s beliefs, knowledge and the way it cultivates things. When an art work is examined, it gives the fundamental codes constituting that material culture. It would be impossible for those who cannot grasp these codes to resume the same cultivation. If the same cultivation does not resume, one cannot talk about the existence of the same society. That is, continuity of a society depends on the material entities it produces. Examining that material entities is of utmost importance for the vitality of that society. In that sense, examining a city helps see the material assets of a society as a whole. In order to understand the composition of Islamic art and culture, one must study an Islamic city. The district of “Eyüp Sultan” is a suitable sample for this job as it has been an Islamic city since its foundation. While studying this material entity, paying attention to the points put forward by a person who knows the material culture is crucial to understand the elegance of the character of that society. The first part of this study includes A. Süheyl Ünver’s life, the cultural environment in which he grew up and his contact with art and culture. The second part is dedicated to the historical identity of Eyüp Sultan district and its place in our culture and art. Süheyl Ünver’s relationship with Eyüp Sultan belongs to this chapter, as well. The third part consists of the analysis and transcription of the personal notes of A. Süheyl Ünver on Eyüp Sultan in Süleymaniye library. Of ten notebooks and folders that constitute his personal notes, five notebooks have been transcribed and the rest have been cited. The last part consist estitmation abaout personal notes.ContentsİÇİNDEKİLERÖZET3ABSTRACT3İÇİNDEKİLER5KISALTMALAR8ÖNSÖZ9GİRİŞ10I. Araştırmanın Amacı ve Önemi10II. Araştırmanın Yöntemi11BİRİNCİ BÖLÜM12A. SÜHEYL ÜNVER’İN HAYATI VE ŞAHSİYETİ121.1 A. Süheyl Ünver’in Hayatı (1898-1986)121.2 Yetişmesinde Etkisi Olan Mekânlar ve Hocaları141.2.1 Medresetü’l-Hattâtîn141.2.2 Hocaları151.3 Fikriyâtı ve Eserleri151.3.1 Sanatkârlığı161.3.2 Çok Yönlülüğü161.3.3 A. Süheyl Ünver’in Belgeciliği ve Araştırmacı Yönü161.3.4 Eserleri17İKİNCİ BÖLÜM19EYÜP SULTAN TARİHİ VE A. SÜHEYL ÜNVER’E GÖRE EYÜP192.1 Osmanlı Öncesi Eyüp192.2 Osmanlı Döneminde Eyüp ve İslâm Şehri Yapılanması202.2.1 İslâm Şehir Oluşum İlkeleri202.2.2 Bir İslâm Şehri Olarak Eyüp Sultan202.3 Eyüp’ün İstanbul Kültürü İçin Önemi212.3.1 A. Süheyl Ünver’in Eyüp ve İstanbul Hakkındaki Görüşleri22ÜÇÜNCÜ BÖLÜM25A. SÜHEYL ÜNVER’İN EYÜP DEFTERLERİ253.1 Eyüp Defterlerinin Tanıtımı ve Muhtevası253.2 Süleymâniye Kütüphanesi 297 No’lu Defter’in Çeviri Metni253.3 Süleymâniye Kütüphanesi 670 No’lu Defter’in Çeviri Metni713.4 Süleymâniye Kütüphanesi 925 No’lu Defter’in Çeviri Metni763.5 Süleymâniye Kütüphanesi 938 No’lu Defter’in Çeviri Metni88DÖRDÜNCÜ BÖLÜM113EYÜP DEFTERLERİNDE ŞEHİR DOKUSU1134.1 Mimarî Eserler1144.1.2 Câmiler1144.1.2.1 Eyüp Sultan Câmii1154.1.2.2 Zal Mahmûd Paşa Câmii1174.1.2.3 Silâhî Mehmed Bey1184.1.3 Tekkeler1194.1.3.1 Kaşgârî Tekkesi1194.1.3.2 Bahâriye Tekkesi1204.1.3.3 Şeyhülislâm Tekkesi1254.1.4 Türbe ve Hazîreler1274.1.4.1 Eyüp Sultan Türbesi1294.1.4.2 Reşadiye Türbesi1304.1.4.3 Ferhad Paşa Türbesi1304.1.4.4 Nakkaş Hasan Paşa Türbesi1314.1.4.5 Zâl Mahmûd Paşa Türbesi1324.1.4.6 Sokullu Mehmed Paşa Türbesi1334.1.4.7 Pertev Paşa Türbesi1334.1.4.8 Siyavuş Paşa Türbesi1334.1.4.9 Alaaddin-i Arabî Türbesi1334.1.4.10 Câfer Paşa Türbesi1344.1.4.11 Sokullu Türbesi1354.1.5 Mezarlıklar ve Mezar Taşları1354.1.5.1 Mezarlıkla Alakalı Genel Resimler1364.1.5.2 Lala Mehmed Paşa Kabri1384.1.5.3 Yûsuf Baba1394.1.5.4 Kapudân-ı Derya Hüseyin Paşa1394.1.5.5 Kapudan-ı Derya Mehmed Paşa1404.1.5.6 Dergâh-ı mualla Kapucubaşılarından Maktûl Mustafa Paşa torunu Abdülhamîd Bey1404.1.5.7 Zekâi Dede1404.1.5.8 İdris-i Bitlisî1404.1.5.9 Çivicizâde Mehmed Efendi1404.1.5.10 Feridun Paşa1414.1.6 Sahipsiz Mezar Taşları1414.1.7 Sivil Mimari Örnekleri1424.1.8 Motifler1464.1.9 Folklorik Öğeler ve Günlük Hayat1464.1.10 Eyüp ve Çevresi Genel Görünümü149SONUÇ151BİBLİYOGRAFYA153