Lozan barış görüşmeleri’nde tahliye meselesi ve İstanbul’un tahliyesi

Abstract

stanbul, Asya ve Avrupa gibi iki yaşlı kıtanın, Akdeniz ve Karadeniz gibi iki önemli denizin buluştuğu bir kavşakta kurulmuş, yaklaşık 16 yüzyıl üç imparatorluğa başkent olmuş tarihi önemliliği büyük bir şehirdir. İstanbul, bu özellikleriyle doğu ve batı uygarlıklarının kesiştiği, tarihsel derinliği, sürekliliği ve çok kültürlülüğü ile dünya şehirlerinin ender örneklerinden biridir. Fatih Sultan Mehmed’in 1453 tarihinde İstanbul’u alması ile tarihi şehir, Türk topraklarına dahil edilmiştir. Ancak Birinci Dünya Savaşı’ndan yenik çıkan Osmanlı Devleti’nin Mondros Ateşkes Antlaşması’nı imzalaması sonrasında 13 Kasım 1918 tarihinden itibaren şehir, beş yıl işgal altında kalmıştır. İstiklal Savaşı’nın kazanılmasının ardından İstanbul yeniden Türk hâkimiyetine girmiştir. Çalışmanın konusu, Lozan Barış Görüşmelerinde önemli yer tutan İstanbul’un tahliyesi konusunda yürütülen müzakereleri ve Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanması sonrasında işgal kuvvetlerinin İstanbul’u tahliye sürecini ve tahliye sonrasındaki gelişmelerin basın perspektifinden değerlendirmesini içermektedir. Çalışmanın amacı, Lozan Barış Görüşmeleri’nde İstanbul’un tahliyesi konusunda yapılan tartışmaları ve karar sonrası tahliye sürecinin kamuoyuna yansımalarını kapsamaktadır. Çalışmada yayınlanmış arşiv belgelerinden, araştırma eserlerden, hatıratlardan ve dönemin gazetelerinden istifade edilecektir. Atatürk’ün ifadesiyle “yüzyılların hesabının görüldüğü” Lozan Barış Görüşmelerinde İstanbul’un tahliyesi konusu, diğer konu başlıkları gibi zorlu bir mücadele ve çetin pazarlıklar sürecinden geçmiştir. Muhtemeldir ki, karar neticesinde işgal kuvvetleri tarafından tahliye gerçekleştikten sonra Türk ordusunun İstanbul’u teslim alması, acı hatıralarını geride bırakan Türk halkı tarafından ve dolayısıyla kamuoyunun nabzını tutan gazete haberlerinde büyük bir sevinçle karşılanmıştır.

Istanbul is a city founded at the crossroads of two old continents, Asia and Europe, and two important seas, the Black Sea and the Mediterranean. It has huge historical importance as it served as the capital of 3 great empires for approximately 16 centuries. With these features, Istanbul is a city where eastern and western civilizations intersect, which is one of the rare examples of world cities with historical depth, continuity, and multiculturalism. With the conquest of Istanbul by Fatih Sultan Mehmed in 1453, the historical city was included in Turkish territory. After the Armistice Treaty of Moudros signed by the Ottoman Empire, which was defeated in the First World War along with the Allied Powers, the city was occupied on November 13th, 1918, and it remained under occupation for 5 years. When the War of Independence was won, Istanbul came under Turkish rule again. The subject of the study includes the evacuation of Istanbul, which took an important place in the Treaty of Lausanne and the evacuation of Istanbul after the signing of the Lausanne Peace Treaty, and the evaluation of the developments after the evacuation from the perspective of the press. The aim of the study covers the discussions on the evacuation of Istanbul during the Treaty of Lausanne and the reflections of the evacuation process to the public after the decision. In the study, published archive documents, research works, memoirs and newspapers of the period will be used.