Zeydiyye’ye Göre İmamet ve İmamda Bulunması Gereken Özellikler

Abstract

Rasûlüllah'ın vefatıyla İslam dünyasında yeni bir dönem başlamıştır. Zira müslümanlar peygamberlerinin vefatıyla hem peygamberlerini hem de devlet başkanlarını kaybetmişlerdi. Peygamber'in vefatından sonra ortaya çıkan bu imâmet meselesi müslümanlar arasında asırlarca devam eden ihtilafların başlangıcı olmuştur. Kur'an ve Sünnet'te devletin başına geçecek kişinin kimliği ve nasıl seçileceği konusunda bir hüküm yoktu. Sahabe, Hz. Peygamber'den sonra onun kurduğu devleti yeni baştan kurma mecburiyeti ile karşı karşıya kalmıştı. Hz. Hüseyin'in Kerbelâ'da şehid edilmesi ile hilâfet meselesinin dışında kalmaya çalışan Ali evladı, Kûfe'li taraftarlarınca zaman zaman hilâfet mücadelesi yapmaya davet edilmişse de Zeyd b. Ali'ye kadar bu dâvete pek olumlu cevap veren olmamıştır. Zeydiyye, Vâsıl b. Atâ ile ilişkileri sebebiyle itikadî konularda Mu'tezile gibi düşünmüştür. Akla büyük önem vererek bozulma noktasına gelmiş olan tevhid inancının savunucusu olmuştur. Allah'ın sıfatları ile zâtını aynı kabul eden Zeydiyye, O'nun ne dünyada ne de âhirette görüleceğini kabul etmiştir. İmâmet konusunda Mu'tezile ile İmâmiyye arasında bir yer işgal eden Zeydiyye, efdal-mefdul anlayışı ile Şeyheyn'in imâmetini makbul görmüştür. Bu anlayışın oluşmasında Zeyd b. Ali'nin bir taraftan Ali taraftarlarını küstürmeme bir taraftan da diğer gruplara yakın durma gayreti içinde olduğundan söz edilebilir. İmamların mâsum olmalarını kabul etmeyen Zeydiyye, onların tâyininde nass fikrini de kabul etmez. Zeydiyye'den Süleyman b. Cerîr imam seçiminin şûra yoluyla olacağını söylese de bu şûra, ancak Ali evladından birinin imam seçmesiyle söz konusu olabilir. Zeydîler, günümüzde varlıklarını Kâsımiyye fırkası olarak Yemen'de devam ettirmektedirler. İmâmet konusunda İmâmiyye ile paralel düşünen Kâsımiyye, Zeydiyye'nin tek temsilcisi durumuna gelmiştir. Başlangıçta uzlaşmacı bir tavırla ortaya çıkan Zeydî düşünce, bugün bu ayırıcı özelliğini kaybetmiş durumdadır.

With the death of the Prophet, a new era began in the Islamic World. The death results with not only the loss of the prophet but also the loss of the governor of the State of Islam. “ Who is going to succeed him?” is the main question and problem in the state. And this matter gave rise to big discussions among Muslims, lasted centuries. In the Quran and Sunnah (the practices and the sayings of the prophet), the identity and the quality of the head of the state, and also the way of selection is not made clear and is not mentioned. The Sahaba (the friends of the Prophet) came face to face the matter of founding the State again. The family of Ali tried tobe isolated from the issue of Caliphate after the crime of Husein in spite of the invitation by the city of Kufe inhabitants. But only Zayd bin Ali was an exception, he interested in this matter. Zaydiyya was related with Vasıl bin Ata because of this relation, he thougt in the matter of belief (itikad) as Mutezila. He advocates the belief of tavhid (the unity of Allah) which was very weak in his period. On the other hand, he gives an importance to the logic. He accepts qualities of Allah (sıfat) and His personality (zat) the same, so Allah may not be seen both in this world and in the next one. In the matter of Imamat, Zaydiyya is between Mutezila and Imamiyya. He developed the understanding of ‘Efdal-Mefdul’ which considers the Imamat of Sheyheyn (two sheikhs who are Ebu Bekr and Omar) accepted. In the emerging of this understanding, he tried to balance both sides. Zaydiyya did not accept that Imams are totally innocent and the idea of nass in the appointment of them. Among the Zaydiyya, Suleiman bin Cerir argues the election of imam is possible if the electors are among the family of Ali. In today, Zaydies are living in Yemen, with the name of Kasimiyya one of the sects of Zaydiyya. Kasimiyya is the last representative of Zaydiyya in the world. This sect think of the imamat matter in paralel with Imamiyya. In the beginning, Zaydiyya way of thinking arised as a peaceful sect but today this differentiated quality was lost.